2018-02-21

Greva e pazakontë në zgafellat e minierës shkatrrojë Jugosllavinë e Titos !


Nga Flori Bruqi 


Greva historike e minatorëve të “Trepçës” e vitit 1989 qe shndërruar në rezistencë gjithë popullore demokratike e paqësore kundër presioneve të Serbisë për ta ripushtuar Kosovën.



Para 29 viteve minatorët e Trepçës kishin filluar grevën e urisë për të mbrojtur Kosovën nga regjimi i Sllobodan Millosheviqit, duke shënuar kështu zhbërjen e Jugosllavisë së Titos!

Ishin rreth 1,300 minatorë që kishin hyrë në këtë grevë për të mbrojtur ekzistencën e Kosovës dhe autonominë e saj.Greva historike e minatorëve të “Trepçës” e vitit 1989 qe shndërruar në rezistencë gjithë popullore demokratike e paqësore kundër presioneve të Serbisë për ta ripushtuar Kosovën. 

 Me rastin e këtij përvjetori Ndërmarrja Trepça organizon manifestimin tashmë tradicional “Java e Minatorëve” .





Kujtesa kolektive në Kosovë përbëhet nga mungesa e vëmendjes së marrëdhënieve klasore. Modelet ekzistuese të kujtesës institucionale në masë të madhe kanë shpërfillë bazat materiale të punës dhe marrëdhëniet e punës.

Si një qasje kritike ndaj kujtesës kolektive, kjo masterklasë përqendrohet në Grevën e Urisë së Minatorëve të Trepçës që filloi me 20 shkurt 1989 dhe vazhdoi për tetë ditë me radhë. Dhjetë kërkesat e minatorëve ishin kryesisht për të drejtat kushtetuese. Minatorët protestuan kundër heqjes së autonomisë së Kosovës si pjesë e Kushtetutës së vitit 1974 të Jugosllavisë Socialiste. Prandaj, lidhja e identitetit të minatorëve dhe vendit me momentin në kohë – Greva e Minatorëve të vitit 1989 – është e rëndësishme për të nxjerrë një kuptim më të mirë të kujtesës kolektive dhe memorializimit. Minatorët ishin figurë qendrore në ideologjinë e socializmit Jugosllav. Megjithatë, minatorët ishin subjekt i margjinalizuar shoqëror e politik.

Image result for TREPCA DHE GREVA E MINATOREVE

Çfarë e bën grevën të rëndësishme është konteksti i shpërbërjes së Jugosllavisë socialiste dhe ngritja e nacionalizmit në Serbi. Masterklasa shqyrton mënyrën se si greva është reprezentuar, interpretuar dhe kujtuar. Leximi bazohet në të dhënat e shkruara dhe kujtimet personale që rrjedhin nga arkiva, raportimet në media dhe dëshmitë e pjesëmarrësve. Ndërtekstualiteti i vendosur këtu si strategji për ndërtim-kuptim, do të gjurmojë jo vetëm atë që ka mbetur më pak e njohur dhe e pa treguar, por edhe ambiguitetin e vetë grevës. Për më tepër, leximi i Grevës së Urisë së Minatorëve të Trepçës në vitin 1989 do të zbulojë gjithashtu kufizimet e së kaluarës historike dhe historinë e punëtorëve.



Kanë kaluar 29 vjet që kur minatorët shqiptarë të Trepçës në Stan Tërg, nisën një grevë të pazakontë në zgafellat e minierës, një akt që shënoi një erë të re për Kosovën, në luftën e saj për liri, të drejta e pavarësi nga Serbia. Ajo ngjarje pati shumë bujë; dhe më e bujshmja brenda saj, ishte dhurimi i një lope që një mitrovicar ua bëri minatorëve grevistë.

Musa Berani, dhuruesi i lopës, akt që zuri vend dhe në mediat e huaja, sot është 66 vjeç. Edhe ai thotë se greva 8-ditëshe e minatorëve të Trepçës në Stan Tërg ishte themeli i shtetësisë së Kosovës, i bashkimit të shqiptarëve, i krijimit të UÇK-së dhe shkatërrimit të tërësishëm të Jugosllavisë së Titos.


download


Por si e kujton Berani aktin e dhurimit të lopës, që për të është një ndër përjetimet më të rralla dhe më të bukura te jetës së tij sa është gjallë.

“Lopën që dhurova unë nuk ishte asgjë, por bëri një jehonë të madhe në opinion, pasi që me sytë e mi kam para edhe gra të cilat në hyrje të minierës së Trepçës në Stan Tërg, kanë hequr nga fyti varëse të arit e stoli të tjera duke i dhuruar për minatorë, apo dhe persona që dhuronin para, marka dollarë, franga zvicerane”, thotë Berani.

Trepca miners remember the strike of 1989

Dhe vazhdon ai rrëfimin: “Nuk e di saktë datën, ka qenë 21 apo 22 shkurti i vitit 1989, por në atë mëngjes pasi që kisha mjelë lopët në ahurin tim, u ktheva në dhomë brenda ku babai qëndronte i shtrirë pasi që ishte shumë i sëmurë. Ishim duke shikuar lajmet në televizor dhe për një moment babai po më thotë: ‘lehtë është për ty është o Musoo, plotë ahurin e ke me lopë, po ata minatorët atje në Jamë (minierë), ata e kanë shumë të vështirë’, duke ma bëri me shenjë se unë duhesha ta dhurojë një lopë për minatorët. Të nesërmen në mëngjes, ka qenë ditë e shtunë kam shkuar në ahur ku kam zgjedhur lopën më të mirë të cilën e kam marrë dhe e kam dërguar në Stan Tërg”, tregon Berani.

Ai më pas sqaron se tërë rrugën, nga Mitrovica deri në Stan Tërg, rreth 7-8 km, e ka bërë në këmbë. “Kur mbërrita aty, lopën e kam lidhur për rrethojën e oborrit të minierës dhe rojës që ishte aty i thashë se këtë lopë e kam sjellë për minatorët. E di se lopën e kanë therur në minierë, porse mishin në vend që ta hanë jua kanë shpërndarë të varfërve”, sqaron Berani, i cili pra zbulon dhe këtë detaj tjetër kaq interesant të asaj ngjarjeje.

greva_e_minatoreve_te_trepces_

“Unë nuk kam punuar kurrë në minierë, por u solidarizova me minatorët pasi që ata po na mbronin me jetën e tyre nga terrori që po ushtronte Serbia me Millosheviqin mbi shqiptarë e Kosovës. Ka kaluar shumë kohë, pra 27 vite, nuk i kam ra pishman asaj pune, por jam i revoltuar me qeverinë dhe institucionet e tjera të Kosovës që deri më tani nuk kanë bërë gjë për të pasur një të ardhme më të mirë”, qahet ai duke gjykuar kështu mbi realitetin në të cilin ndodhet Kosova.

Ai ka shtuar se ato 8 ditë të grevës së minatorëve të Trepçës i ka përjetuar shumë keq, por se dhe ka qenë krenar pasiqë populli shqiptar jo vetëm në Kosovë, por në tërë Jugosllavinë ku ka jetuar, për herë të parë është bërë i gjithi bashkë, në një gojë.

“Por me lopët nuk më eci mirë”, thotë Berani duke qeshur, dhe shton se gjatë luftës policia dhe paramilitarët serbë ia kanë marrë 3 të tilla, ndërsa njërën ja kanë vrarë.

“Dhe kështu mbeta pa lopë”, shton ai.

Rasti i dhurimit të lopës për minatorët atë botë, bëri aq bujë sa Musa Berani thotë se policia serbe nisi ta kërkonte për ta burgosur.

“Pas dy ditëve, shkova prapë në Stan Tërg për t’u interesuar për gjendjen shëndetësore të minatorëve. Aty, disa policë serbë me rroba civile tentuan të më arrestonin, por disa minatorë e punëtorë të Trepçës reaguan dhe më shpëtuan nga policia duke më futur në një makinë e sjellë në Mitrovicë. Që nga ajo ditë dhe rreth 4 muaj, nuk kam fjetur në shtëpinë time, por tërë kohën e kam kaluar tek dajat e mi në fshatin Zhabar, tek kushërinjtë në fshatin Klinë të Skënderajt, si dhe tek miku i im Ibrahim Vidishiqi, dhe kështu policia nuk mundi të më arrestojë për këtë punë.”

Dhe merak të madh ka faktin se për atë ngjarje nuk ka asnjë fotografi, pra asnjë lloj kujtimi që sytë e brezave të mund ta shihnin.

Related image

“Nuk kam asnjë fotografi nga ajo ditë. Gjatë luftës e humba atë faqe të gazetës ‘Rilindja’, ku krahas një letre përkrahjeje që madhi Bekim Fehmiu iu kishte dërguar minatorëve, ka qenë edhe shkrimi për dhurimin e lopës nga ana ime”, shprehet i pezmatuar Berani.

Musa Berani tani jeton me gruan dhe tre fëmijët e tij në qendër të Mitrovicës, në pension  në kushte të vështira ekonomike. Por në zemër e ndërgjegje ka një pasuri të madhe, kujtimin e bukur të një akti njerëzor e kombëtar, dhurimin e një lope për minatorët grevistë në Stan Tërg.

MINATORËT E TREPÇËS ZHBËREN JUGOSLLAVINË !

Fotografia e Flori Bruqi

Shkruan Jahja Lluka


29 vjet nga greva e minatorëve të Trepçës


Ishin kohë të turbullta kur rezistenca paqësore ndaj një regjimi fashist filloi ndër minatorët.

U bënë 29 vite që kur minatorët e Trepçës filluan grevën e urisë.

Image result for MINATORET E TREPCES

Mbi 1,300 minatorë, kishin hyrë në grevë urie për të mbrojtur autonominë e Kosovës, ky hap i guximshëm po fillonte zhbërjen e Jugosllavisë.

Image result for MINATORET E TREPCES NE ISH JUGOSLLAVI

Greva historike e minatorëve të Trepçës bëri bujë të madhe në vend duke kaluar në rezistencë gjithë popullore, kështu filluan t’iu dridhen themlet Serbisë dhe regjimit të saj e cila si qëllim kishte zhbërjen e popullit shqiptar në Kosovë.

Related image

Poashtu greva nuk kaloi pa bërë bujë në mediat dhe qarqet diplomatike ndërkombëtare të cilat po përcillnin me vëmendje fillimin e zhbërjes së një fuqie të madhe në atë kohë siç ishte Jugosllavia.

Related image

Ky ishte vetëm fillimi i ngjarjeve të njëpasnishme të cilat pëfshien një dekade duke mbaruar me luftëra dhe shkëputje të shteteve të cilat nuk duronin politikat naciste serbe.

Image result for MINATORET E TREPCES

Pas 29 viteve kujtojmë vendosmërinë e vëllezërve shqiptarë të cilët me çdo çmim nuk hiqën dorë nga lufta për liri dhe demokraci sepse zëri i tyre u bë udhërrëfyes për një popull të vuajtur dhe të përndjekur ç’njerëzisht për një shekull.

Image result for TREPCA DHE GREVA E MINATOREVE

Dihet që Trepça ishte një gjigand i metalurgjisë dhe shtyllë kyçe në në zhvillimin ekonimik të Jugosllavisë.

Image result for MINATORET E TREPCES

Veç tjerash Trepça ishte fryma e Kosovës dhe krenaria e saj.

Image result for TREPCA DHE GREVA E MINATOREVE

Dhe sot mbetet e tillë me gjithë pozitën e saj të vështirë në të cilën gjendet.

Related image

Rinormalizimi i Trepçës dhe vënia e saj tërësisht në funksion do ta ringjallte ekonominë e brishtë të Kosovës, e cila po kalon në këtë faze të padëshirueshme tranzicioni.

Related image

Nxitja e investimeve nga vendet perëndimore në Trepçë do ishte e mirëseardhur pasi deri më tani nga qeveritë tjera nuk ka pasur ndonjë program konkret që do ishte frytëdhënës.

Image result for MINATORET E TREPCES NE ISH JUGOSLLAVI

Sot më duhet t’i përgëzoj të gjithë ata minatorë të cilët me gjithë kushtet e vështira kanë motiv për punë dhe e mbajnë gjallë këtë gjiidand metalurgjik të rëndësishëm për Mitrovicën por dhe për gjithë Kosovën.
Related image
Për nder të qendresës së pathyeshme të minatorëve të Trepçës propozoj që në Stantërg të ndërtohet një monument në shenjë falendërimi dhe përkujtimi për stoicizmin e tyre që tejkaloi kohët dhe u vulos me shpalljen e pavarësisë së Kosovës.

EVROPA DHE SHQIPTARËT


Padrejtësia historike e Evropës ndaj shqiptarëve

Image result for SKENDER KODRA

Kryetari i Akademisë Shqiptare-Amerikane të Shkencave,Akademik Prof. dr.Skender Kodra



Shpesh flitej për normalizimin e rajonit të Ballkanit dhe integrimin e shpejtë në BE, por një gjë e tillë është larg sepse nuk janë zgjidhur çështjet e popujve qe përbejnë shtetet e Ballkanit.

Siç shihet Padrejtësia historike e Evropës ndaj shqiptarëve është plagë që duhet të shërohet urgjentisht, në të kundërten pasojat do të jenë të papara edhe për vetë- Evropën.
Zgjidhja e çështjes se shqiptarëve përkundër kompromiseve të bëra nuk ofrojë zgjidhjen për stabilitet të qëndrueshëm në këtë Gadishull.

Fundja, stabilitet s’mund të ketë kur të gjithë janë kundër shqiptarëve dhe të drejtave të tyre në shtetet ku jetojnë?

Andaj situata destabilizuese e sponzorizuar nga faktori politik, përkatësisht Qeveria e Maqedonisë, kërkon reagim të menjëhershëm të faktorit ndëkombëtarë dhe dorëheqjën e parevokueshme të Gruevskit me të tjerë.

Akadamia Shqiptaro Amerikane, në kry me Akademik Prof.Dr. Skënder Kodra- kryetar, po ndjek me shqetësim të madh situatën e fundit në Shqipëri, Kosovë,Maqedoni,Malin e Zi,Preshevë,Medvegjë, Bujanoc,Çamëri ndaj kërkohet që partitë kombëtare shqiptare dhe spektri i gjerë i intelektualëve dhe personaliteteve të pastra publike në Shqipërinë Etnike , të bashkohen si kurrë më parë dhe të bisedojnë konkretisht për kërkesat legjitime me dekada të tëra të shqiptarëve, të cilat edhe pas marrëveshjeve të ndryshme , nuk u implementuan kurrë, por mbeten të mbyllura në sirtarë.


Shqiptarët janë me rrënjë të lashta dhe se as Mbretër e as Krajli s’kanë mund t’i’’ zhdukin’’, e lërë më Z. Janukollovska me bashkëpunëtorë e bashkëmendimtarë.


Ajo me të tillë ka sjell tragjedi,dhunë, tmerr, situatë të jashtëzakonshme dhe pasoja të paparashikueshme për vendin, për të cilat duhet të marrë dënimin e merituar.
Unifikimi dhe bashkërendimi i kërkesave të shqiptarëve është i dimosdoshëm, ndaj hapërimi drejt së ardhmes është i pandalshëm.

Prof.dr. Skender Kodra, kryetar i Akademisë Shqiptare – Amerikane të Shkencave (The Albanian American Academy of Science – AAAS) theksoi se ka reaguar edhe para ngjarjeve të fundit( ndodhur para rastit Kumanova), lidhur me tensionimet e situatës në Maqedoni dhe gjendjen e shqiptarëve atje.
Kjo Akademi ishte dhe do të jetë përherë pjesë e protestave në Nju Jork dhe Çikago, për alarmimin e pozitës së rënduar të shqiptarëve në Maqedoni.

“Në çdo vend të botës, akademikët orientojnë vendin dhe udhën ku duhet të shkelë një komb i caktuar.” – kështu përgjigjet me një zë të shtruar Akademik profesor doktor Skënder Kodra, një nga psikiatrët klinikë më të shquar shqiptare i cili jep mësim në tre Universitete në Shtetet e Bashkuara.
Një intelektual nuk ka për detyrë vetëm të rrisë veten por edhe ti kontribuojë kombit, vendit dhe rrënjëve të veta dhe ne fakt ai kohë më parë është kthyer nga një takim i rëndësishëm në Maqedoni me kryeministrin Zoran Zaev ku ka lobuar në favor të shqiptarëve për montimin e rastit Kumanova.
Me një kolanë librash në fushën e psikologjisë klinike ai që prej vitit 1995 themelon dhe drejton Akademinë Shqiptaro-Amerikane të Shkencave dhe Arteve me qendër në New York.

Një figure polihedrike që influencën e tij nuk e kufizon vetëm te gradat e tij shkencore por e shtrin edhe më tej në politike dhe në aktivitetin e tij patriotik.

Me akademinë Shqiptaro Amerikane ku ka personalitete amerikane dhe shqiptare ai ka ndikuar në lirimin e Ramush Haradinaj, në tërheqjen pas të botimit të parë të Enciklopedisë maqedone denigruese ndaj shqiptarëve. Personaliteti i Akademik Prof. Dr. Skënder Kodra është i njohur në SHBA, në vende të ndryshme të Evropës dhe në të gjitha trojet shqiptare.

Ai ka qenë këshilltar pranë Ministrisë së Shëndetësisë në Shtetin e New Yorkut, është anëtar i Shoqatës së Doktorëve në Shtetin e New Yorkut, Anëtar i Shoqatës të sëmundjeve psikike “Sigmund Frojd” të Austrisë, nënkryetar i Akademisë së Intelektualëve Shqiptarë të Shkencës dhe Artit në Kosovë, anëtar i Shoqatës së Psikiatërve në Shqipëri. etj.

Kam lindur në Istog të Kosovës më 13 maj 1946, sigurisht nga një familje patriotike atdhetare e të
gjithë berzave. Familja ime shpërngulet nga genocidi i kralit të kohës për në Shqipëri dhe vendoset në Mamurras, periudhë kjo që përkon me sundimin e mbretit Zog. Ç’është e vërteta populli e ka pritur mirë, por edhe qeveria i ka përkrahur dhe strehuar.

Në atë kohë, siç më ka treguar baba, Mamurrasi kishte shumë pyje dhe në to rriteshin kuaj të egjër, të cilët i zbutshin. Po kështu, duke prerë pyjet, i shndërruan në toka pjellore. Krahas këtyre punëve, babai ka punuar me rërë, ka mbledhë rërë nga ora 4 e mengjesit me buaj dhe krijuan një pasuri jashtëzakonisht të madhe.

Vitet iknin dhe babës po i kalonte mosha për të krijuar familjen e tij, ndaj në moshën 35 vjeçare kërkon nonën time, që ishte me origjinë nga Gjakova të stabilizuar në Shijak. Siç tregonte babai, ai kishte dhënë 25 lopë për ta marrë nonën time, që ishte atëherë 16 vjeçare.

Më vonë, kur okupatori gjerman premtoi që trojet shqiptare pas luftës aty ku i thonë bukës bukë e ujit ujë, do të ishin tonat, i gjithë populli u angazhua. Mirëpo prindërit e mi nuk u morën me asnjë aktivitet gjerman, por duke besuar se do të jemi më në fund një shtet shqiptar, u kthyen përsëri në Kosovë, afër Mitrovicës, ku kishin tri fshatra të vetat si pronë: Tucep, Veric, Osojan dhe kur kaluan nga Shqipëria atje e morëm përsëri pasurinë. Aty punonin si argat 100 shkie edhe shkina, burrat korrshin dhe gratë shkina mbledhshin duaj e grurit, misrit, ndërsa në shtëpi nuk i pranonim si shërbëtorë. Arësyeja e këtyre fatzinjve qe, se kishin frikë se mos i vrisnim dhe donin vetëm sigurinë e jetës.

Me kalimin e kohës, bisedohej në ato fshatra që ka filluar një lëvizje komunistash dhe kryetari i komunës së kohës, Zeqir Rexha, edhe vëllau i tij, Beqir Rexha, u kërkoi të gjithë fshatarëvet që të mobilizohen kundra komunistëve dhe të gjithë me kuaj shkuan në Pejë.

Kur arritën në Pejë, zonjat thanë se cilët janë këta njerëz me kuaj të armatosur, a janë budallenj, apo si e kanë hallin, kur komunizmi i ka marrë të gjitha trojet shqiptare e këta duan me na marrë në qafë e me na rrezikuar jetën.

Dhe kur e panë situatën se si ishte, u kthyen mbas pasi kishin takuar shumë komunistë, njerëz të veshur keq, të pistë, pa kulturë, morracakë dhe menduan që s'kanë për të fituar, se nuk ua mbushën syrin, që këta do jenë ndonjë rrezik për vatanin, për Atdheun dhe u kthyen nga erdhën.
Më vonë komunistët u forcuan, vranë, dhunuan dhe shkaktuan 12 mijë dëshmorë të kohës dhe dëmin më të madh e ka bërë brigada e pestë e Shefqet Peçit.

Në atë kohë kalamajtë e axhës, të Halil Kodrës i internuan në Beograd, kurse baba dhe nona erdhën në Istog, ku edhe kam lindur unë. Komunizmi kishte marrë çdo gjë, por ajo më e tmerrshmja ishte, se në lisa vendosnin kutia, ku çdo serb që kishte ndonjë pakënaqësi me shqiptarët, i shkruanin dhe i qitshin aty dhe i merrnin këto ankesa dhe vinte OZNA, sigurimi i asaj kohe dhe i dhunonte fizikisht dhe u grabiste pasurinë dhe pse doktrinën e kishin mos me i prekun. Shqiptarët nuk kishin të drejtë ta bënin këtë gjë për serbët.

Nga fëmijët, unë isha i pari, më pas lindi Zeqiri, Enveri dhe motra Aishja; tre djem dhe një gocë.
Shpesh mendoj se cilët kanë qenë shtysit e mi për të ndjekur rrugën e dijes dhe nuk mendoja që dikush më ka drejtuar andej, por sot e them me bindje që ka qenë nëna dhe babai im, të cilët pa shkuar asnjë ditë në shkollë dinin të shkruanin dhe të lexonin, bile nëna ime krijonte poezi, fabula, anektoda dhe si një aktore profesioniste interpretonte para nesh. Ata nuk e thoshin me fjalë, por me sy, me sjellje, me shpirt, me dëshirë, të pamundur ekonomikisht, por që sakrifikuan bukën e gojë për ne, gjashtë fëmijët për t’u shkolluar… mund të di, zoti Kodra cila ka qenë tradita familjare në fushën e arsimit dhe cili ka qenë shtysi kryesor i arsimimit tuaj?

- Baba im ishte shumë fisnik, por i pashkolluar, nuk e donte shkollën, donte armën, burrërinë,
krenarinë, veshjen kombëtare, të cilën nuk e hoqi kurrë, bile ka vdekur me tesha kombëtare. Ndërsa nona ishte një grua gjakovare me një mendje të mprehte dhe një dashuri të jashtëzakonshme për shkollën.
Pasi linda unë, pra në moshë fëminore, baba më tregojke ngjarje të ndryshme për Kosovën dhe Shqipërinë, për të cilat kishte një dashuri të madhe e kjo dashuri bëri vend tek unë, ndoshta para kohe, që fëmijë.

Në kohën time, për në klasën e parë i merrshin shtatë vjeç, por, kur unë isha gjashtë vjeç, isha tuj lujt me ujë, vjen një shoku im, Muharrem Zeka, me të cilin më vonë kemi kaluar shumë peripeci bashkë nëpër burgjet e Serbisë, dhe më tha që të shkoja me të në shkollë. Pa i treguar nonës, bashkë me shokun tim, shkova në shkollë. Mësuesi me një dashuri që s’mund ta përshkruaj, erdhi pranë dhe më pyeti sesa vjeç isha. Edhe pse i tregova të vërtetën, mësuesi më mbajti në shkollë.
Kur i thashë nonës se kam konë në shkollë, ajo më tha që s'munesh, se je gjashtë vjeç. Kur i tregova që isha pranuar në shkollë ajo nuk më pengoi, përkundrazi më përgëzoi duke më rrokur për qafe. Në fillim mësuesi nuk ma shkruajti emrin, por kur unë kalova klasën më regjistroi dhe mora klasën e parë.

Nuk mbaj mend asnjë mësues, apo profesor të ndryshëm që kam pasur gjithë jetën time ngado që kam mësuar e studjuar, por mbaj mend vetëm mësuesin e klasës së parë që e quanin Muhamet, babën e kishte hoxhë, se më solli kënaqësi të jashtëzakonshme, se doja të mësoja dhe të rrija me Muharremin.

Në shkollë shkojshim herët dhe lujshim me pesë gurësh, (guracak) me shokët derisa fillonte mësimi. Pas mësimit merrshim me bagëtinë, kujdeseshim për delet dhe për lopët. Sapo vinim nga shkolla, nona na priste me bukën në dorë, shumë bukë dhe pak djathë e unë i thosha: “Pse pak djathë e shumë bukë se s'mund ta haj”, por ajo më thoshte: "E han e han, ti...” dhe më jepte një shpullë duke qeshur.
Mbarova tetë - vjeçaren shkëlqyeshëm dhe gjithmonë kam qenë i shkëlqyshëm në shkollë. Kur isha në Istog, kam kry shkollën bashkë me Rugovën. Ai vinte nga fshati Xerxë 7 km në këmbë, pra 14 km në ditë. Më pas shkova në Pejë në shkollën Normale për mësues. Si student në shkollën e mesme dështova, se e qëllova me shpullë një profesor serbë, (profesorin e frëngjishtes) dhe prej Peje shkova në Gjkovë dhe u regjistrova në normalen e Gjakovës. Tek dajot në Gjakove, (familja Rugova) u lidha me profesor Kadri Kusari, Ali Riza Boshnjaku, Kimet Gojani, Sabahat Shehu, Hysni Shala i Suharekës. Profesor Kadri Kusari ishte kordinatori kryesor, kundër makinerisë serbe. Adem Demaçi ishte kryetari, por ai ishte i burgosur (1963). Profesor Kadri Kusari na mblidhte vetëm pesë minuta dhe na ndajke detyrat: na pyetke se nga cili vend ishim dhe na porosiste të ngremë flamurin në orën 12, ditën e enjte. Kështu shpërndaheshim të gjithë dhe flamujtë kombëtarë ngriheshin përnjëherë në të gjithë Kosovën. Atëherë bëhej rrëmujë e madhe, se flamurin e Titos e lidhinim tek një qen pas bishtin me një kanaçe dhe për këtë arësye jam denu disa herë.
Krahas studentëve që ishin angazhuar me lëvizjen kombëtare, kishte ndonjë që spiunonte. Ishte një student, që nuk dua t’i përmend emrin, ua vinte studentëve flamurin në palë të librit dhe nuk vononte shumë, vinte policia, i kontrollonin dhe i arrestonin, në një kohë që as vetë studentët nuk e dinin që kishin flamurin në çantë.

Duke e parë me këndvështrimin e sotën e quaj krejtësisht të gabuar, se pjesa më e mire e bijve të Kosovës u vranë apo mbushën burgjet me lulen e rinisë. E pse baba im më thoshte merru me punë, por çka ti bëjsha se edukimi ynë ishte shumë emocional dhe jo vetëm nga mësuesit po edhe nga nëna.
Si student në shkollën e mesme dështova për arësyen që thashë, se autoritetet qeveritare serbe më burgosnin herë pas here për motive patriotike nëpër burgjet e Prishtinës, Gjakovës, Ferizajt, Suharekës, deri në Ce Zene të Beogradit dhe vecanërisht në burgun e Pejës.

Duke provuar tmerre në burgjet e Serbisë, vendosa të arratisëm për në Shqipëri, ku na zunë në kufi dhe bëra përsëri një muaj burg. Mirë që na zuri policia serbe, se po të na kishte kapur policia e Enver Hoxhës, ose do na pushkatonte, ose do na dënonte 25 vjet burg. Vetëm nga ky fakt, e them me bindje; vërtet Titoja ishte i egër me shqiptarët e Kosovës, por Enver Hoxha ishte shumë herë më i keq se Tito.

Kur dola nga burgu, isha bashkë me tre çuna në kafene, mora një gotë raki edhe kur e shoh fotografinë e Titos, hipa në karrike e mora dhe e theva. Atëherë një serbë më tha: “Çka po bën?” dhe i mblodhi copat dhe i fshehu.

Shkova në shtëpi gjeta babën me duart në kokë. Ngrita gruan nga gjumi dhe fëmijët i lashë aty dhe shkova në Itali në një kamp. Lashë dy vajzat dhe nuk e harroj natën kur ika, vajza që ishte në djep u zgjua dhe më nguli sytë e mua më dukej sikur sytë e saj më thoshin: “Ku po më lini mu!” Kur shkova pas shumë vitesh Melihati ishte në shkollë e nuk po e din që isha baba i saj. Nuk pranoi të vinte me mua, veç më tha: “Po erdhi gjyshja, do vij edhe unë!” e s’erdhi, por ndenji me nonën e babën tem.
Kjo ndodhi në vitin 1969 dhe pas një viti përfundova në SHBA, ku mora menjëherë “Statusin e emigrantit politik”. Fillimisht punova si taksist, më pas kreva Akademinë e Policisë dhe në vitin 1986 përfundova shkëlqyeshëm studimet e larta në Universitetin “Mercy College”. Pas një viti laurohem me titullin “Master degry” në studimin “Diferencimi i trurit të mashkullit dhe i femrës”. Në vitin 1991 mbroj doktoraturën me temën “Shkaqet që çojnë në skizofreni” dhe marr titullin më të lartë shkencor në SHBA PH.D.

Më tej u specializua në një profil më të ngushtë në fushën e Psikologjisë Klinike,
Doktorova në sëmundjen e Skizofrenisë.

3. I nderuar Prof. Dr. Kodra, jo më kot e nisa bisedën me ju që nga fëmijëria, që jo vetëm unë, por gjithë lexuesit të binden se po ndoqe rrugën e dijes, drita e saj do të dërgojë përtej imagjinatës fëminore, ajo të bën të shohësh përtej maleve, pa pasur nevojë t’i kalosh ato me këmbë, të bën që ëndrrat të realizojnë njëra - tjetrën dhe të krijojnë ëndrra tjera deri në pafundësi… ndaj do ishte me interes për lexuesin shqiptar të dinim rreth veprimtarisë suaj në SHBA…
- Veprimtaria ime është në tre pozicione: si psikolog, si profesor dhe si shkencëtar. Kam një
veprimtari të gjatë në psikollogjinë klinike, të cilën e kam pasuruar me përvojën e gjatë, ku dhe ende punoj të spitalit Ushtarak në New York, ku në dhjetë vjet jam marrë me pacientë të Luftës së Dytë Botërore dhe të Luftës në Vjetnam.

Jap mësin në tre Universitete, ku përgatitim kuadro nga i gjithë rruzulli tokësor dhe tash e njëzet vjet, kam qenë këshilltar i Ministrisë së Shëndetësisë të Shtetit të New Yorkut. Dua të theksoj dhe të pranoj, se jam më shumë doktor sesa profesor, por puna në universitete më jep një kënaqësi të veçantë. Kjo punë është si shplodhje për mua, por mendoj që është fat për studentët, ngaqë e kryej mrekullisht lidhjen e teorisë me një mori shembush nga praktika ime shumëvjeçare. Kështu mësimi në këto universitete është një kordinim perfekt i teorisë me praktikën, besoj kjo është shumë e rëndësishme për kuadrot e ardhshëm, të cilët do zëvëndësojnë ne.

Dhe pozicioni tjetër në jetën e përditshme është studimi shkencor, studime që për të mbetur brezave i kam pasqyruar nëpër disa nga librat e mi si: “Evoluimi i Trurit Dje, Sot dhe Nesër” Library of Congress (June 11. 2001), “Definition of Personality” Tiranë Library of Congress (2003), “Drugs and its Impact” Tiranë Library of Congress (June, 11. 2004), “Road Map Opportunities in Cilinical Psychology” Tiranë Library of Congress (June 12. 2006), Library of Congress 101 Independence Ave, S.E. Uashington D.C. 20559 – 6000.

Krahas punës individuale shkencore jap kontributin tim edhe në Shoqatën e Doktorëve në Shtetin e New Yorkut, jam gjithashtu Anëtar i Shoqatës të Sëmundjeve Psikike “Sigmund Frojd” të Austrisë, nënkryetar i Akademisë së Intelektualëve Shqiptarë të Shkencës dhe Artit në Kosovë, anëtar i Shoqatës së Psikiatërve në Shqipëri...

Një punë të vazhdueshme kam bërë në publikimet e ndryshme në revistën “Dituria”, Organ i Akademisë Shqiptaro - Amerikane me qendër në New York, si dhe në shumë revista e gazeta prestigjoze në SHBA dhe Shqipëri.

Nga studimet e mia në lidhje me personalitete të larta të Kombit tonë, që fatkeqësisht u është dashur të lënë Atdheun për të shpëtuar jetën, kam vënë re që krahas veprimtarisë së tyre në SHBA, apo gjetkë, kurrë nuk e kanë harruar mëmëdheun e jo vetëm kaq, po në një formë, apo tjetrër kanë dhënë një kontribut të çmuar… më thoni Prof. Dr. Kodra, si ka qenë kjo lidhje mes jush dhe atdheut?
- Para viteve ’90, përveç dëshirës që na vlonte në gji, nuk kishim asnjë lloj mundësie të jepnim
ndihmesën tonë, por me hapjen e kufijve dhe ndryshimeve demokratike në Shqipëri, shpreha dëshirën për të punuar dy vjet në Tiranë si klinicist pranë Klinikës Psikiatrike të Fakultetit të Mjekësisë në Universitetin e Tiranës duke ligjëruar leksione të ndryshme dhe me dëshirë dhe kënaqësi i dhurova kësaj klinike një bibliotekë të pasur me literaturë të psikiatrisë klinike amerikane. Po kështu gjatë kësaj kohe, shërbeva në spitalin psiqiatrik numur 5 në mënyrë vullnetare.

Unë menaxhoj 150 doktorë nga mbarë bota, por kjo nuk më pengon mua që kur diçka nuk e shikoj në rregull në klinikë, ta sistemoj, apo dhe të pastroj, por në spitalin e Tiranës, edhe pse vlen të përmenden shumë mjekë të zotë, por më çudiste fakti se në mengjes ata që ishin demokratë merrnin gazetën “RD” dhe të majtët “Zëri i Popullit”, në vend që të merrnin seriozisht detyrat nga mjeku i rojës së natës, kjo ishte për mendimin tim e tmerrshme. Pacientët nuk janë as të majtë, as të djathtë, ata kanë vetëm një emër, pacientë dhe mjeku ka vetëm një emër, specialist. Kjo më shqetësonte dhe mendoj që kjo është katastrofa më e madhe në Shqipëri, politika është futur në çdo institucion dhe karrierën apo gradat shkencore i ngre dhe ul politika, gjë që për Amerikën janë absurde.

 Nuk dua t’i përmend, po është e pafalshme që doktori të rrahë të sëmurin, apo të pijë raki me të sëmurin. Në atë kohë në spital ishte një aparat (elektroshot) që e kishte sjellë Franca, por ai është për policinë e jo për spitalet, ai është shumë i dëmshëm për pacientët, në vend që të shërohen, dëmtohen edhe më shumë. Truni ka fushat e veta dhe çdo gjë zhvillohet në atë fushë, kështu prish dhe fushat tjera, ndaj urdhërova dhe e hoqa nga përdorimi.

Duke pasur dëshirën e madhe për të kontribuar për qartësimin e masave të gjëra, isha i ftuar në Radio Tirana në një Rubrikë të përjavëshme me temë nga psikiatria.

Gjatë këtyre viteve, pra pas viteve ’90 kam vizituar shpesh edhe Kosovën, sigurisht jo vetëm si turist, por kam zhvilluar një veprimtari të vazhdueshme shkencore dhe patriotike, ku klinikën e ktheva në instikam lufte. Për këtë arësye, serbët e bastisën disa herë dhe më detyruan të paisem me dokumenta serbe, gjë që nuk e pranova, ndaj u detyrova për herë të dytë të largohem nga vendlindja ime. Ika, por me mend e shpirt isha në Kosovë, Shqipëri e kudo që jetojnë shqiptarë, jetoja me shqetësimet dhe mendoja për mënyrat se si të jepja kontributin tim.

Kështu gjatë Luftës së Kosovës shkova në kampet që u ngritën në Shqipëri me të dëbuarit nga Kosova, po kështu kam sherbyer edhe në spitalin Ushtarak. Krahas ndihmës sime, djali im ushtarak, Isai, lindur e rritur në SHBA, u bashkuar me radhët e UÇK - së në Kosovë, si disa të afërm të tjerë ta familjes sime. Kjo nuk është gjithshka, ndihma dhe përkushtimi im dhe i familjes sime nuk mbaron me kaq, gjithë jeta ime do jetë në shërbim të kombit.

Kam dërguar për botim një roman me titull “Rrjedha” dhe nga ç’po bisedojmë bashkë, njëri nga personazhet e librit më duket sikur jeni ju, sikur janë të gjithë ata shqiptarë intelektualë që egërsia e armiqve tanë të jashtëm e të brendshëm i detyroi të emigrojnë në vende të ndryshme të botës, veçanërisht në Amerikë, ku dhanë maksimimin e tyre intelektual dhe shkencor… ju më lart përmendën Akademinë e Shkencave dhe Arteve Shqiptaro - Amerikane, ku ju, i nderuar Prof. Dr. Kodra, jeni President i saj, mund të na thoni se si u lindi ideja e krijimit të saj, se për nga përbërja jam më se e sigurtë që ka anëtarë të denjë, të cilët me kontributin e tyre profesional dhe shkencor janë një “rrjedhë” e ndërsjelltë për ta pasuruar dhe freskuar Akademinë tonë të Shkencave këtu në Tiranë.
Kjo ka qenë ideja e Profesor Martin Camajt, por nuk u realizua për arësye se ishin standartet
Amerikane për me u plotësu me ligjet. Kur u krijuan kushtet e favorshme e krijuam Akademinë Shqiptaro - Amerikane të Shkencave dhe Arteve, ku filozofia e saj është “Çështja Kombëtare”.

Vërtet aktiviteti i kësaj Akademie është i larmishëm, gjithpërfshirës të problemeve dhe arritjeve të kombit tonë, por dua të përqëndrohem pak në arësyen e ardhjes sime së fundmi në Maqedoni, Shqipëri dhe Kosovë, si përfaqësues i kësaj Akademie për problemin e mprehtë të shqiptarëve në Maqedoni e konkretisht mbi ngjarjet në Kumanovë, për të bashkëpunuar me Akademitë e këtyre tre shteteve, me Qeveritë dhe politikanë të ndryshëm që ngjarje të tilla tragjike të mos ndodhin më.
6. Po, i nderuar Prof. Dr. Kodra, ky fakt na mblodhi dhe më dha rastin të njihemi dhe komunikojmë së bashku, se çdo plagë e kombit dhemb tek të gjithë intelektualët e ndershëm shqiptarë, kudo që jetojnë e punojë.

 Unë e kam theksuar edhe në një shkrim tjetër, që para se të trokasim nëpër dyert e botës, të trokasim në portat e qeverive tona, për të bashkuar mendimet dhe forcën për të drejtat dhe liritë e shqiptarëve kudo që jetojnë e punojnë në trojet e tyre dhe, më vjen mirë që në bashkëpunim me Unionin Ndërkombëtar të Drejtave të Njeriut me seli në Kumanovë, keni bërë një kërkesë Kryeministrit shqiptar, zotit Edi Rama, me shpresë të realizohet për të mirën e shqiptarëve, më thoni ju lutem opinionet tuaja në lidhje me çka dini mbi këtë masakër dhe çfarë mendoni të bisedoni me kryeministrin Rama?

Kjo ngjarje tronditi botën e ne, shqiptarët, u drodhëm, u rrënqethëm. Akademia Shqiptaro - Amerikane e Shkencave dhe Arteve në New York, si institucion i lartë intelektual, ndjek me vemendje zhvillimet e ngjarjeve në mëmëdhe, ashtu si gjithë bashkësia shqiptare në Amerikë, por ngjarjet e fundit në Kumanovë jo vetëm na kanë tronditur, por na kanë mobilizuar që të kontribuojmë në zbardhjen e shkaqeve dhe nxjerrjen e përgjegjsve realë të kësaj gjakderdhjeje. Bilanci i kësaj masakre ku dhanë jetë 14 vetë, mbi 30 të arrestuar, 68 objekte të shkatërruara, prej të cilave 18 shtëpi shkatërruar plotësisht, na bën të mos reshtim gjer të vihet në vend drejtësia.

Kështu që lind detyrë imediatë që të bëhet një analizë e gjerë dhe të kërkohet më ngulmin zbatimi i Marrëveshjes së Ohrit me të gjitha kërkesat e saj, se me mbi 30% në Maqedoni janë shqiptarë, të cilët në çdo hap të jetës së tyre ndjehen të diskriminuar dhe të keqtrajtuar.

Ky është dhe qëllimi i bisedës sime me Kryeministrin Rama, se Shqipëria ka marrdhënie normale me Qeverinë Maqedonëse, sidomos në fushën ekonomike, por krahas tyre, duhet të ndikojë fuqishëm edhe në ruajtjen e dinjitetit të shqiptarëve në Maqedoni. Ne përshëndesim qëndrimin e qeverive të Tiranës dhe Kosovës për këtë problem, por mendoj që duhet qëndruar dhe insistuar që këto akte vandale të mos ndodhin më me shqiptarët.

Akademia Shqiptaro - Amrikane e Shkencave dhe Arteve kërkon zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit dhe shqiptarët të gëzojnë të gjitha të drejtat e tyre në Maqedoni. Akademia u kërkon liderëve politikë të shqiptarëve që të marrin përgjegjësi atdhetare e demokratike dhe të bashkëkohen midis tyre, pavarësisht nga nuancat politike që ka secila, ata duhet të tregojnë vendosmëri politike ne mbrotjen e të drejtave te popullit shqiptar në Maqedoni dhe kjo është dhe arësyeja që ne kemi kërkuar kontakt me Kryeministrin Edi Rama, që shpresojmë se do na realizohet, për të qenë qënë në krah të vëllezërve shqiptarë, ashtu si të gjithë bashkëkombasit kudo që ata punojnë e jetojnë.

Unë e kam deklaruar edhe herë tjetër, se qëllimi ynë është që t’i ofrojmë mbështetje familjeve të të paraburgosurve, por edhe avokatëve, përmes këshillave dhe logjistikës nga ana e ekspertëve dhe avokatëve amerikan. Për rastin e Kumanovës kemi zhvilluar disa takime në Nju Jork dhe Uashington, ku kam kërkuar mbështetje për të pasur një proces transparent. Prej tani do të jemi në koordinim me Forumin për të Drejtat e Njeriut IGFM dhe kryetarin e saj Idriz Sinanin si dhe këshillin emergjent të Lagjes së Trimave. Do të bëjmë çmos që të zbardhet e vërteta.

Flori Bruqi &Zyba Hysa

2018-02-20

In memoriam : Jorgjie Dhimitër Prifti(Sota)



2018-02-20 9:04 GMT+01:00 Perparim Hysi <perparimh@gmail.com>:
Jorgjie!
      In  memoriam,Jorgjie  Dhimitër Prifti (Sota)


    Tregim


Nga   Përparim  Hysi

Mësuesi është si puna e prindit. Çdo prind  dëshiron që ta lërë këtë botë,gjithmonë para fëmijëve të tij. Kjo"sindromë" është dhe për mësuesin: asnjë prej mësuesëve nuk dëshiron që,qoftë dhe një nxënës i vetëm, të iki para tij. Mirëpo nga anët tona ka dy kute për të"matur" vdekjen: merr një të moshuar që lëngon gjatë dhe quhet "hankovdekje" dhe,kur merr një që nuk e ka kohën,quhet vdekje e zezë.
Vdekje e zezë është dhe kjo që mori,para kohe, një nga nxënëset e mia nga më të mirat që kam nxjerrë në dyzet një vjet dhe jo vetëm nxënëse  e mirë,por një mësuese shumë e mirë për gjuhën e letërsinë shqipe: mori JORGJIE DHIMITËR PRIFTIN (SOTA) nga Fieri. Ky tregim imi është si një homazh për të dhe familjarët e saj. Mund ta quaja dhe homazh,por është më shumë se kaq: kam qenë"nuni" që e bëra mësuese dhe në një  homazh nuk ke  se si i thuaj  të tëra. Ikja e saj kaq papritur, ta them hapur: më stresoi! Kurrë nuk e prisja dhe, kur djali i saj- dhe ky mësues shumë i mirë- lajmëroi në fejsbukun e tij, gati u hodha përpjetë nga dhimbja. Natyrisht,ngushëllova me dy-tri strofa atje në faqen e tij,por unë mendoj se JORGJIA  meriton më shumë se aq.

                                             *     *    *   
Unë e kam filluar punën si mësues në shkollën 7-vjeçare më 1 gusht të vitit 1959. Më  emëruan në fshatin Ndërnënas,pothuaj 15 km nga Libofsha dhe,po t'i shtoje dhe kilometrat që bëja nga shtëpia ime,bëheshin rrumbullak 25 -km.  25- km,por në atë kohë nuk kishte as xhade dhe as makina. Vetëm në këmbë dhe,natyrshëm, flija në fshat.
7-vjeçarja kish nga një klasë për çdo rend dhe ne, mësuesët,që jepnim mësim qemë vetëm tre. Të tre me shkollë të mesme dhe,nga të tre,vetëm unë kisha mbaruar ditën dhe isha i freskët në dije.Dy të tjerët kishin kohë që kishin mbaruar me korrespodencë dhe ishin  nga ata që në arsim i quanin: pellazgë (për arsye moshe). Një nga"pellazgët" qe drejtor dhe ishte me normë të kufizuar,kështu që unë,i freskëti, jo vetëm punoja  me mbingarkesë,por jepja në të tria klasat,pothuaj,lëndët kryesore:edhe gjuhë,por edhe mathematikë,edhe kimi dhe,si djathëtësi, fiskukturë dhe muzikë. Vetëm  vizatim nuk dhashë se  kam qenë,pothuaj mbetës në këtë lëndë. Aq nuk ia thosha për vizatim, sa,kur pashë në televizor ca vite më vonë një  numër estrade që vinte në lojë një mësues të paaftë vizatimi "që niste të vizatonte një zok dhe dilte një maçok", brenda shpotisë thosha:- Mos e kanë patur për mua? Kjo mbingarkesë imja vazhdoi tërë semestrin e parë të vitit shkollor 1959-1960. Kur filloi semestri i dytë, në fund të janarit,u shtua  dhe një  mësues. Ky qe shoku im i klasës, Ismet Hoxha nga Luari i Roskovecit. Ismeti (të më ndjejë atje ku prehet) më hoqi gjithë matematikën dhe bronket e mia u mbushën me"ozon".
                                                     *   *   *
Jorgjia,kur fillova unë punë,ishte në klasën e gjashtë. Klasa e shtatë (më kujtohet si sot),kish gjithësej 14 nxënës dhe gjysma e tyre qenë për në fillore. Me një"shoshë të rëndë":qenë 50% me 50%. Sidoqoftë,unë e kisha me pasion dhe ata që  qenë për në fillore i atashova si"të kombëtares". Shkelja mbi programin vetëm e vetëm për të mos i konsideruar:si të"njerkës". 50% cilësorë,pothuajse që të shtatë u bënë mësues,se shkuan  në pedagogjike. Ata,të tjerët, në rezervat 2-vjeçare dhe,për çudi, u ngulën me shtëpi në qytet se punonin  në naftë.Cilësorët në fshat. Sakën se i afroheshin qytetit si"shterpari" i Naimit që nuk i qasej stanit.
                                              *    *    *
Në vitin shkolor 1960-1961 Jorgjia qe në klasën e shtatë. Klasa e shtatë kish 25 nxënës dhe në dyzet e një vite të mia në arsim, kurrë nuk kam hasur një klasë me një përparim të tillë. Klasa kthehej në një "kantier" ku nxënësit ta merrnin fjalën nga goja dhe mësuesi (padyshim dhe unë), ishte në hall kujt t'i vinte katër e kujt t'i vinte pesë. Flitet kur nota më e mirë qe pesa. Jorgjia qe me pesa,por me pesa qenë mbi dhjetë nxënës. Jorgjia,e pasionuar pas letërsisë, dhe më kërkonte për të lexuar libra.  E mbaruan po me nota shumë të mira dhe,pothuaj shumica e tyre, prisnin të vazhdonin  shkollën e mesme. Atëherë kish bursa me shumicë dhe, në atë kohë,bursat i ndante drejtoria e shkollës duke u bazuar tek përparimi i tyre. Shkresa që shoqëronte bursat nga rrethi,porosiste që të bënim kujdes që bursistët mos kishin cene në biografi dhe,ca më pak, të kufizuara për bijtë e klerikëve. Pra,Jorgjia, sipas shkresës qe gati e privuar.
Unë jo vetëm ngulmova që t'i jepej bursë, po bëra çmos që ta bindë drejtorin e shkollës, ANDON GJERAZI nga Libofsha, që, pse mos ta them: ka qenë burrë zotëri. E binda atë dhe,pasi e mora shkresën në xhep, fillova "negociatat" me të  atin: At  DHIMITRIN!
                                             *   *   *  
At DHIMITËR PRIFTI qe nga Libofsha dhe,ngaqë detyra ia kërkonte të ishte pranë idhujtarëve të tij,ish vendosur në fshatin Ndërnënas. Jorgjia qe fëmija i parë. At Dhimitri qe nga ai lloj klerikësh që nuk ia hante qeni shkopin dhe,krahasuar me fshatarët e tjerë, rronte ku e ku  më mirë. Nuk ishte nga  ata që bëhej me të tërë. Jo.Shërbente në kishën e fshatit dhe, më tutje, shikonte punët e tij si familjar dhe s'para se të bënte mik kollaj. Epo nuk të bënte mik, po do më bënte mua,se do i rregulloja Jorgjien  për mësuese. Më thotë një vendas i vjetër,kur e pyeta:- Aha,- më tha ai,- s'para bie në kular për mik Papu, ama , në hyre në konak të tij,pritje më të ngrohtë nuk gjen. Me këtë "informacion" në xhep dhe"asin nën mëngë"(bursën e Jorgjies),thashë unë:-Do të hyj në konak! Pa tjetër. Fillova që ta testoja At Dhimitrin ashtu larg e larg.
Papu,- i thashë një  ditë prej ditësh,- sikur ta rregulloj Jorgjien për mësuese unë, e shtron një drekë  apo darkë?
Në vend,- më tha.
Ika me mendje të mbledhur dhe e lashë pak që "të ftohej pilafi" dhe,një mbasdite (kishim filluar pushimet e verës), thirra para portës së shtëpisë. Doli dhe, pasi u përshëndetëm, nxora nga xhepi vendimin për bursën. Tek e mori,veç buzëqeshi dhe, tek mendoja që do më  merrte në krahë për të më futur brenda, më tha:- Epo tynjatjeta!!! Unë që"kisha prehur dhëmbët me limë" për darkën si tek At Dhimitri e nuk ka tjetër, mbeta i zhgënjyer. I zhgënjyer,por gojën gjithmonë e kam patur brisk:- Ore,-protestova,- unë bëra gjithë këtë mundim dhe ta rregullova çupën për mësuese dhe ti vete dhe më mbyll portën?!
Ti,- ma priti me shpoti ai,- mos ke ngritur ndonjë "fambrikë" aty në Mbrostar ku rri dhe fambrikon"bursa". Ti je veç "kaçator" (korrier apo lajmës), pa bursën ma ka dhënë partia dhe pushteti popullor, muana,- tha duke e shtuar bishtin e hostenit. Shkurt: më bëri për ujë të ftohtë apo gjete kishë ku të falesh. At Dhimitri kish një zgjuarësi natyrale që t'i lexonte teskeretë nga xhepi. Epo kot nuk thonë,ty nuk të qasin në fshat  dhe vete kërkon shtëpinë e priftit.
Zhgënjimin tim e ndava me  Xha  Zarikun. Ia numërova të tëra dhe, pasi më dëgjoi, tha:- Kush e di se si e ka patur punën, por do ta shlyejë shakanë, digjo këtë xhixhanë këtuja.
                                                 *    *    *
Qe meskorriku dhe,sado që isha me pushimet e verës, isha rikthyer në Ndërnënas se të nesërmen do zhvillonim ndeshje futbolli me  kooperativën e fshatit "Agim". Në perëndim qe dielli dhe tek po shkoja për te dhoma ku flija, prapa portës pashë Papun: At Dhimitrin! I fola.Erdhi më takoi dhe,pasi pyeta mbarë e prapë, i thashë:- Epo natën e mirë,Papu! Ai,ashtu si  nëpër gojë:- Po pse nuk vjen këtej nga unë sonte? Ai, si nëpër gojë, po unë veshët i kisha brisk dhe  i thashë- Ja, ku erdha?
- Ku do vesh?- shpotiti ai.
-Po, brenda në shtëpi.
- Në shtëpi, bëri sikur pyeti ai, por unë do nisem për SHËN KOZMA!
-Daç për SHËN KOZMA,daç për SHËN THOMA,... dhe hyra brenda. Hyra brenda dhe,tek zura një qoshe pranë oxhakut të shtëpisë, pashë Papun që erdhi më tha:-Mirëse erdhe! Kjo "mirëse erdhe" qe e një zoti shtëpie që i hanin  brirët për miq,por,kur vërente ndonjë "shaka të rëndë" si ajo e një"kaçatori" si puna ime,dinte mirë si  i priste drutë. Darkën e shtroi  me gjithë të mirat dhe doli fjala e xha Zarikut:- At  Dhimitri ishte nga ata që qe gati ta mbante mikun në krah,se dhe mua,"kaçatorin" në krahë më mbajti.
                                                                                     *    *   *
  Jorgjia mbaroi  pedagogjiken dhe doli mësuese dhe kurrë as Papu dhe as Jorgjia nuk e harron"nunin" made in "kaçator". Ajo u bë një mësuese e mirë jo vetëm në zonë,por dhe në rreth.
                                                                                   *   *   *
Në vitet kur erdh demokracia unë u emërova inspektor për gjuhën e letërsinë në Drejtorinë Arsimore Fier.Dhe krahas zonës së Mbrostar-Ura, mbuloja dhe zonën e Libofshës. Unë,"kaçatori", ngjaja me nëdetësen 105 tek "Ballë për ballë" që po kthehesha në"bazën e nisjes". Frymën në Ndërnënas dhe,krahas shumë dashamirësve dhe ish- nxënësve të mi,kërkova dhe AT Dhimitrin që,mjerisht,kish ndërruar jetë. Mësuese Jorgjien e gjeta në shkollën e fshatit"Agim" ku kish krijuar familjen. Unë i hoqa "spaletat" e inspektorit tek shihja ish-nxënsen time tek shpejgonte me pasion. Ky raport inspektor- mësuese vazhdoi për katër vjet dhe në vitin 2000 unë ika  në Amerikë.  Në Amerikë qëndrova gati 12-vjet dhe duhet të ketë qenë 15 gushti i vitit 2011,kur  ata nxënësit e asaj klasës aq të mirë,kishin vendosur të festonin 50-vjetorin që kishin marrë dëftesën e lirimit dhe isha i vetmi nga kolegët e mi,që mora pjesë në festë. Pa dyshim,këtu ritakova të gjithë ata që ishin gati për të dalë në pension, Takova dhe Jorgjien. Sa m'u bë qejfi, që,tek më fliste për fëmijtë e saj, më tregoi që i biri,YLLI SOTA, si pema që bie nën pemë, kishte dalë mësues.  Jo vetëm kaq: YLLI SOTA, djali i Jorgjies, u bë për disa vite drejtor i asaj shkolle "THanas Laska" ku kish  mësuar mamaja e tij. Ylli Sota ka dhe ky, karizmën e tij: iu fut punës me përkushtim për të bërë historikun e shkollës dhe,në vitin  2016,kur shkolla bëri 100-vjetorin, YLLI SOTA dhe mësuesja pasionante DRITA DOMI (ardhur nga Divjaka si nuse në Ndërnënas, e martuar me ish-nxënësin tim të ndjerë,agronomin MITI JANI DOMI), botuan librin  monografi për shkollën e Ndërnënasit. Me kohë, unë isha vendosur në Tiranë dhe Jorgjia me familjen e saj,kishin zënë qytetin e Fierit.
Dje, YLLI SOTA, djali i JORGJIES dha "alarmin" për ndarjen nga jeta të mamasë së tij. Unë jo vetëm u befasova,por u traumatizova. Iku para kohe. Dhe nuk e di a do besoni: tërë natës jam marrë me këto impresione. Jam tip"virusal": më zë e keqja e tjetrit. Kjo e keqe i shtrin përmasat e saj,kur ndjej dhimbje. Po. Ndjeva dhimbje dhe goja nuk më thotë që t'i them lamturmirë JORGJIES aq të mirë. Fatkeqësisht, e vërteta është e rëndë!  Prehu e qetë, o shpirt i brishtë dhe i bukur! Ti rron jo vetën në zemrat e familjarëve të tu, të kolegëvë që të njihnin  dhe tek qindra e qindra nxënësve që kanë dalë nga dora jote e ngrohtë! Të qoftë dheu i lehtë! Amen...
                                
                          Tiranë, 20 shkurt 2018

Kwai Hong Ip zëvendëson Clint Williamsonin në krye të Task Forcës së BE-së

Image result for Kwai Hong Ip
Task Forca e BE-së, e cila ka hetuar pohimet e senatorit zviceran Dick Marty për trafikim me organe dhe krime luftë në Kosovë, tash ka emëruar prokurorin e rinj  Kwai Hong Ip.


Prokurori Hong IP, do të jetë prokurori pëgjegjës  i ICTY , para të cilës pritet të dalin ish-pjesëtarë të UÇK-së që dyshohen se kanë kryer krime lufte.

Ndërkohë për Kwai Hong Ip mund të gjendet vetëm pak të dhëna në internet. Ai ka qenë pjesë e Tribunalit për Ish-Jugosllavinë, por në faqen e ICTY nuk mund të gjendet as fotografia e tij.

Flet prokurori i Speciales David Schwendiman, ky është paralajmërimi i tij

Gresa Bajraktari

Nga Gresa Bajraktari



“Vendosmëria e atyre që po punojnë në Zyrën e Prokurorit të Specializuar nuk do të ndikohet nga largimi im, dhe kushdo qoftë që vjen pas meje do të jetë po aq e zotuar në kryerjen e punës drejt dhe mirë dhe aq shpejtë sa është e mundshme”, përfundon përgjigja e Prokurorit të Specializuar David Schëendiman.

Prokurori special David Schwendiman do të përfundojë mandatin e tij me 31 .03.2018. dhe në vend të tij do të emërohet Kwai Hong Ip.

Dhe për mundësinë e ndikimit në punën e Speciales largimi i tij, ai ka folur ekskluzivisht për gazetën “Bota sot”, derisa ka thënë se ka ndihmuar në sigurimin e burimeve të nevojshme, derisa thotë se e trishton largimi, por që beson në kolegët e tij dhe punën e tyre.



“Siç e tregova në deklaratën time të enjten javën që shkoi, mua më trishton largimi im nga kolegët të cilët admiroj dhe respektoj pa mbaruar atë që e nisëm së bashku. Megjithatë, kam shumë bindje, besim dhe mirëbesim në ata kolegë, dhe unë e di që për shkak të tyre puna e Zyrës së Prokurorit të Specializuar nuk do të ligështohet. Detyra ime si Prokurori i Specializuar ka qenë t’i caktoj politikat, ta drejtoj punën dhe të sigurojë që ata që bëjnë punën kanë burimet dhe mbështetjen që u duhen që ta kryejnë punën. Unë kam ndihmuar në rekrutimin e një stafi të jashtëzakonshëm, unë kam ndihmuar në sigurimin e burimeve të nevojshme të veprojnë në mënyrë efikase, dhe kam punuar që të marr dhe ta mbaj përkrahjen e duhur nga bashkësia ndërkombëtare që ta mbartin punën më tej”, thuhet në përgjigjen e Schwendiman.

Më tej, ai thotë se largimi i tij nuk do të ndikojë në punën e Zyrës së Prokurorit të Specializuar dhe kushdo që vjen pas tij, do të punojë drejt dhe mirë e shpejt sa është e mundshme.

“Zyra e Prokurorit të Specializuar është në një rrugë të qëndrueshme dhe vazhdimësia sigurohet nga figura e Zëvendësit tim, Kwai Hong Ip. Ai po e merr detyrën e Prokurorit të Specializuar të Përkohshëm, siç ai bëri aq mirë me Task Forcën Hetimore Speciale pas largimit të Clint Williamson-it. Vendosmëria e atyre që po punojnë në Zyrën e Prokurorit të Specializuar nuk do të ndikohet nga largimi im, dhe kushdo qoftë që vjen pas meje do të jetë po aq e zotuar në kryerjen e punës drejt dhe mirë dhe aq shpejtë sa është e mundshme”, përfundon përgjigja e Prokurorit të Specializuar David Schwendiman.

E për këtë edhe kryetarja e Gjykatës Speciale Ekaterina Trendafilova ka thënë se Specialja do të vazhdojë punën pa ndërprerje.

Nga Flori Bruqi : Vetëvrasjet dhe vrasjet në Kosovë

Image result for samoubistvo


Numri i vetëvrasjeve në Kosovë po rritet vazhdimisht. Pas luftës mbi 800 vetëvrasje kanë ndodhur në Kosovë. Nga disa raste të izoluara vetëvrasjet tani janë shndërruar në dukuri, sidomos tek gjinia femërore. Sipas të dhënave të Policisë nga 1 janari 2016 deri më 02.11.2016 janë evidentuar 19 raste të vetëvrasjeve, ku të vetëvrarat janë të gjinisë femërore. Mosha mesatare e femrave që kanë kryer vetëvrasje është 39 vjet.

Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove

Vetëm gjatë 11 muajve të vitit 2014 afro 50 persona i kanë dhënë fund jetës së tyre. Sipas Policisë së Kosovës “Nga janari e deri në nëntor të këtij viti, në Kosovë janë regjistruar 48 vetëvrasje, një shtytje në vetëvrasje dhe ndihmë në vetëvrasje”.


Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove


Mosha e personave që kryejnë një akt të tillë është e ndryshme, por numri më i madhe i tyre janë të moshës 18-40 vjeçare. Sipas Policisë, faktorët që ndikojnë në këto rrethana janë të ndryshme.


Psikologët thonë se përveç gjendjes së rëndë ekonomike, janë edhe faktorët e tjerë që ndërlidhen me vetëvrasjen. 

 80 për qind të rasteve të vetëvrasjeve, personat që kanë kryer këtë akt kishin probleme të shëndetit mendor.







***
Vitin e kaluar më shumë vetëvrasje sesa vrasje në Kosovë

Në Kosovë vitin e kaluar janë regjistruar afër 10 mijë vdekje bazuar në të dhënat e Agjencisë së Statistikave. Prej tyre 188 raste janë të vdekjes së dhunshme mes së cilave 41 vetëvrasje dhe 19 vrasje.Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) ka publikuar raportin me “Statistikat e Vdekjeve në Kosovë 2016”.Gjatë vitit të kaluar janë regjistruar 9246 vdekje, prej tyre në Kosovë 8495, kurse jashtë Kosovës janë regjistruar gjithsej 751. Sipas ASK-së 4796 nga vdekjet janë meshkuj (apo 56.5 %) dhe 3699 femra (apo 43.5 %).Gjithashtu ASK ka nxjerrë edh numrin e vdekjeve të dhunshme në vitin 2016, gjatë së cilit ishin raportuan 188 raste nga të cilat fatkeqësi 128, vetëvrasje 41 dhe vrasje 19.Foshnje të vdekura sipas ASK-së vitin e kaluar kanë qenë 199, nga të cilat 116 meshkuj dhe 83 femra.Nga numri i përgjithshëm i vdekjeve 46.3 % e rasteve kanë ndodhur në institucione shëndetësore, 52.5 % në shtëpi dhe 1.2 % në vend tjetër.*


Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove
Fenomeni i vetëvrasjes në Kosovë, si duket është tentuar të minimizohet në shkallë jashtëzakonisht të madhe për shkak të shumë faktorëve. Në Kosovën para vitit 99’, duke ditur rrjedhat edhe politike, sociale dhe ekonomike, pak është folur për një fenomen të tillë.

Edhe sot lirshëm mund të themi se pak I kushtohet rëndësi një fenomeni të tillë, porse ndryshimet në këtë drejtim kanë rrjedhë me vetë ndryshimet brenda për brenda shoqërisë, në përgjithësi.

Ballafaqimi me një situatë të cilën e ka kaluar shoqëria jonë, padyshim se në vete ngërthen edhe shumë sfida me të cilat do të atakohet drejtpërdrejt shoqëria, pas tejkalimit të një situate të tmerrshme për çdo individ që në një formë ose në një tjetër është ballafaquar me luftë.

Dalja nga një situatë, krejtësisht destabilizuese, dezorientuese për individin nuk premton që ai shpejt do ta marrë veten, madje e kundërta e kësaj, ai për një kohë të gjatë nuk do të arrijë të stabilizohet dhe të nis jetën nga e para.


Image result for samoubistvo


Në Kosovë, të gjithë qytetarët e saj kanë qenë të dëbuar nga shtëpitë e tyre, kanë pasur të vrarë, të masakruar, të dhunuar, e të dëbuar pa dallime, gra, pleq, fëmijë, të rinj e të moshuar. Shumë nga ne me sytë tanë kemi parë, e edhe përjetuar tmerre nga më të ndryshmet që për njerëzimin janë jo të lehta. Dhe normalisht, që gjithë këto të përmendura vetëm në pika të shkurtra janë një tregues real, I gjendjes psikologjike, emocionale, shpirtërore me të cilën është atakuar kjo shoqëri dhe që normalisht edhe individët të cilët nuk kanë mundur t’i bëjnë ballë qoftë edhe përjetimit të dhembjes, pas kësaj ndodhie, kanë kryer edhe aktin e vetëvrasjes.

Image result for samoubistvo

Vetëvrasja është një akt personal, pra vetë individi vendos nëse donë ta kryej një akt të tillë apo jo. Edhe përkundër faktit që ai nuk është vetëkrijues i jetës së tij, ai merr vendim që t’ia marr vetes atë të drejtë për jetë.

Në vende dhe shoqëri të caktuara një akt i tillë konsiderohet i drejtë dhe pokështu edhe i guximshëm, madje në disa kultura konsiderohet si një akt i glorifikuar, si “një zgjidhje krenare e problemeve të pazgjidhura”.


Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove


Në kultura dhe shoqëri të ndryshme, konsiderohet si një akt qyqar, madje shkohet deri në përfundime të tilla saqë individët të cilët kryejnë një akt të tillë, konsiderohen si të çmendur fare dhe si i paaftë për t’u ballafaquar me situata të cilat në momente të caktuara mund të konsiderohen të pazgjidhshme.

Image result for samoubistvo
Për të analizuar një fenomen të tillë normalisht që duhet ndërlidhur fuqishëm teoria me kërkimin. Pa një ndërlidhmëri të tillë, sociologu në asnjë mënyrë nuk do t’ia dalë në krye të një analize të mirëfilltë sociologjike, mbi fenomenin e vetëvrasjes.

Konsideroj që edhe në vendin tonë, edhe në shoqërinë tonë ka të dhëna të mjaftueshme mbi këtë fenomen, për t’i bërë një analizë sociologjike, dhe për të arritur në përfundime se cilët janë shkaktarët kryesorë që sot shtyjnë një individ brenda për brenda shoqërisë sonë, që të marrë një vendim të tillë.

Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove

Gjatë vitit 2001, janë bërë gjithsejtë 74 vetëvrasje dhe 41 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2002, janë bërë gjithsejtë 51 vetëvrasje dhe 51 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2003, janë bërë gjithsejtë 66 vetëvrasje dhe 72 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2004, janë bërë gjithsejtë 64 vetëvrasje dhe 202 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2005, janë bërë gjithsejtë 56 vetëvrasje dhe 137 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2006, janë bërë gjithsejtë 58 vetëvrasje dhe 203 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2007, janë bërë gjithsejtë 54 vetëvrasje dhe 221 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2008, janë bërë gjithsejtë 58 vetëvrasje dhe 224 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2009, janë bërë gjithsejtë 73 vetëvrasje dhe 293 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2010, janë bërë gjithsejtë 67 vetëvrasje dhe 372 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2011, janë bërë gjithsejtë 52 vetëvrasje dhe 306 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2012, janë bërë gjithsejtë 58 vetëvrasje dhe 343 tentimvetvrasje.

Gjatë vitit 2013, janë bërë gjithsejtë 45 vetëvrasje dhe 236 tentimvetvrasje.


Image result for samoubistvo

Këto janë të dhëna të përgjithshme, në gjithë vendin tonë, lidhur me aktin e kryer të vetëvrasjes dhe tentimvetvrasjes, duke i përfshirë të gjitha moshat, dhe të dyja gjinitë.

Normalisht, që nuk përjashtohet mundësia e mosraportimit të ndonjë akti të tillë. Shkaqet, që realisht nuk raportohet apo nuk publikohet si i tillë janë nga më të ndryshmet , si :

Ajo që lë pas hutesë/ shqetësim, fajësi, turp dhe me arsyetimin e ruajtjes së familjes, për faktin se akti i vetëvrasjes mund të godas në tërësi një familje dhe të sjellë çrregullime të mëdha përbrenda saj.


Image result for samoubistvo
Ajo që bie në sy nga këto të dhëna që i posedojmë fillimisht është fakti se kemi ngritje të jashtëzakonshme të numrit të tentimvetvrasjeve, gjë që është mjaftë shqetësuese dhe se padyshim duhej ndërmarrë masat e duhura për parandalimin dhe evitimin e tërësishëm të kësaj dukurie.

Në bazë të të dhënave statistikore, arrijmë në një përfundim se numri i tëvetëvrarëve në vendin tonë ka dallime të vogla me plus – minus nga viti në vit, porse shtimi i numrit të tentimvetëvrasjeve është një tregues shqetësues se në rast të realizimit të këtyre tentativave numri i tëvetëvrarëve do të shënojë ngritje jashtëzakonisht të madhe.



Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove



Për këtë, ka rëndësi të veçantë, ndarja gjinore që u bëhet atyre që kryejnë tentimvetvrasje, për faktin se mendohet se femrat kryesisht përdorin mjete tjera si medikamente dhe konsumim i tepruar i tyre, gjë që shpijnë edhe në dështimin e kryerjes së një akti të tillë.

Ndërkaq, meshkujt kryesisht mendohet se kryejnë këtë akt përmes mjeteve të forta, si armët, dhe realizimi i një qëllimi të tillë është dukshëm më i lehtë dhe më i sigurt në raport me ato mjetë që përdorin femrat.

Image result for samoubistvo
Në bazë të të dhënave të cilat ekzistojnë për numrin e atyre që kanë kryer një akt të tillë, del se ky fenomen është mjaft shqetësues në shoqërinë tonë, dhe se duhet marrë më seriozisht.

Është e rëndësisë së veçantë të analizohen mundësitë për parandalimin e këtij fenomeni, në mënyrë që individët mos të ndjehen të lënë anash nga zhvillimet brenda vetë shoqërisë, dhe pokështu edhe të përfshihen në procese të ndryshme.

Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove
Në këtë rrafsh, rol të veçantë ka institucioni kryesor, pra familja. E cila duhet, të ketë nën vëzhgimin e saj të përhershëm individin i cili në një mënyrë apo në një tjetër, mendohet po shkon drejt realizimit të një akti të tillë.


Image result for samoubistvo

Faktorët që shtyjnë drejt një akti të tillë

Në shoqërinë tonë mund të merren në konsideratë një mori faktorësh, që shtyjnë individin drejt vetëvrasjes dhe se nuk janë të paktë.

Nëse kemi parasysh studimin e Durkheim-it, për vetëvrasjen dhe pokështu edhe ndarjen në katër grupe që ai i ka bërë vetëvrasjes, padyshim se në shoqërinë tonë ndeshemi me tipin e vetëvrasjes Egoiste.

Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove

Mosmundësia e integrimit të individit brenda për brenda shoqërisë, e shtyjnë drejt një akti të tillë. Ngase, ai e sheh veten të ndarë në raport me proceset të cilat zhvillohen në shoqëri në përgjithësi dhe po kështu ndeshet edhe me zbehjen e vlerave në shoqëri, dhe me vetë mosrëndësinë e tij, e si pasojë e krejt kësaj, normalisht rrjedh vetëvrasja.

Çrregullimet mentale, humbja e besimit, kushtet e rënda ekonomike e sociale, stresi, depresioni, dukuritë si droga, alkooli, prostitucioni dhe dukuri të tjera negative, kanë të gjitha mundësitë në një përfundim të tillë, pra përfundim në vetëvrasje.


Image result for samoubistvo



Ndryshimet në jetën sociale, ekonomike të cilat kanë prekur gatise të gjitha shoqëritë, por me theks të veçantë ato shoqëri të cilat janë më pak të zhvilluara dhe në tranzicion, normalisht që gjen evoluim më të shpejtë dukuria e vetëvrasjes.

Sot ndeshemi edhe me një zhvillim kaq të hovshëm, të prekur nga procesi i globalizimit, dhe nga zhvillime kaq të shpejta, të cilat për individin në një formë ose në një tjetër janë të papërballueshme për integrim të shpejtë, normalisht e shtyjnë atë në një hamendësim për vetë rolin dhe rëndësinë e tij në shoqëri, dhe po kështu e shtyjnë atë drejt një përfundimi jo të kënaqëshëm për të, zbehjen e rolit të tij në shoqëri.

Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove
Padyshim se në këtë rrafsh, rëndësi të veçantë në shoqërinë tonë ka efekti që ka pasur familja tradicionale ( familja e tipit të gjerë ), e cila ka pasur ndikim të veçantë në formimin dhe zhvillimin e individit. Ndërkaq, sot kur shoqëria jonë ndeshet me individualizimin sikurse edhe shumë shoqëri tjera, individi ka dëshmuar se është dukshëm më i dobët t’i përballojë sfidat me të cilat atakohet në situata të caktuara.

Kujdesi i shtuar nga institucioni I familjes për individin dhe brenda një periudhe kaq të shpejt zhvillimi I hovshëm i individualizmit, ka ngjallur mëdyshje dhe hamendësime të mëdha në të sotmen dhe të ardhmen e individit në veçanti dhe të shoqërisë në përgjithësi.

Prandaj, edhe situatat e tilla ngjallin padyshim dilema të mëdha në vetë individin, krijojnë një lloj ndjenje të pasigurisë dhe pafuqishmërisë së tij, gjë që e shtyn atë në një rrugë të tillë.



Image result for samoubistvo



Por, për të arritur në një përfundim final për këtë fenomen, duhet pasur parasysh edhe të dhëna të tjera si : Sa është numri i vetëvrasjeve meshkuj sa femra, cili numri i tentimvetvrasjeve meshkuj e cili është numri i femrave, vetëvrasjet dhe tentimvetvrasjet të analizohen edhe në bazë të moshës së atyre që kryejnë këtë akt, në bazë të vendbanimit dhe kushteve se si jetojnë, si dhe të analizohet një aspekt tjetër i cili është mjaftë i rëndësishëm, se në çfarë periudhash kohore janë kryer këto vetëvrasje dhe tentimvetvrasje, për faktin se duhet pasur parasysh se sa lidhen me gjendjen emocionale shpirtërore, apo ndoshta edhe nuk ka fare ndikim një gjë e tillë.


Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove
Prandaj, për të arritur në një përfundim të tillë, është e nevojshme realizimi i një projekti madhor, që do të mblidhte gjithë këta faktorë, dhe më pas mbi plotfuqishmërinë e tyre të ndërtohet edhe një strategji për parandalimin e vetëvrasjes (Florent Rrahmani)

Raportet e Policisë së Kosovës flasin për rritje të ndjeshme të numrit të tentim vetëvrasjeve dhe vetëvrasjeve në Kosovë.
Image result for samoubistvo
Kjo rritje, sipas psikiatërve dhe sociologëve, po vjen si pasojë traumave të luftës së fundit, por ka raste edhe për shkak të mungesës së kujdesit shpirtëror në planin individual dhe në atë institucional.

Përderisa në vitin 2001 statistikat flisnin për 74 vetëvrasje dhe 41 tentim vetëvrasje, në vitin 2014 numri vetëvrasjeve arrin 79, ndërsa 246 raste janë regjistruar si tentim vrasje. Ndërsa prej vitit 2001 deri në vitin 2014 janë evidentuar 855 raste të vetëvrasjeve dhe 2967 vetëvrasje në tentativë. Ky fenomen, sipas Policisë së Kosovës, po merr përmasa të gjera nga viti në vit. Psikologët dhe sociologët sugjerojnë se kjo dukuri nuk ka qenë pjesë e traditës kosovare.

Policia është duke i hetuar të gjitha rastet e raportuara të vetëvrasjeve dhe tentim vetëvrasjeve.
Image result for samoubistvo
Vetëvrasja si fenomen nuk kursen asnjë shoqëri. Ai thotë se përveç mungesës së përkujdesjes së kosovarëve ndaj aspektit shpirtëror, si një ndër shkaqet kryesore që po ndikon në rritjen e numrit të vetëvrasjeve sipas tij është edhe pasojat e luftës, si dhe kushtet e rënda ekonomike.
 Këto akte po rriten si pasojë e mos-trajtimit institucional. Për këtë arsye institucionet përkatëse  duhet të merren në mënyrë serioze me këto raste.


Image result for samoubistvo


Sipas hulumtimeve shkencore, është vërtetuar se të rinjtë deri në moshën 35-vjeçare më së shpeshti bëjnë tentim vetëvrasje, ndërsa të moshuarit nga 50 vjeç e tutje, më shpesh bëjnë vetëvrasje.


****

Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove

Prishtina është bërë “vatër” e vetëvrasjeve. Vetëm brenda dy ditëve të fundit, dy persona u hodhën nga ndërtesat.

Dje në lagjen “Mati 1” një person u hodh nga kati i gjashtë i një ndërtese, ku fatmirësisht pësoi vetëm lëndime trupore.

Ndërkaq sot një vajzë rreth të 34-ve u hodh nga ndërtesa në lagjen “Dardania”e cila fatkeqësisht ndërroi jetë në vend të ngjarjes.

E lidhur me këtë fenomen, sociologu Fadil Maloku fajin i ja lë ndryshimeve të mëdha sociale dhe situatave në vend.

Ai në një prononcim  ka thënë se ndryshimet e mëdha sociale, situatat e reja brenda një kohe të shkurtër kanë bërë që qytetarët të përjetojë stres dhe të arrijnë te kjo situatë, e pazgjidhshme dhe pa rrugëdalje.

“Vetëvrasja, në të shumtën e rasteve bazohet në humbjen e shpresës për jetë e në disa raste në vet kënaqësinë perverse të shkaktimit të dhimbjeve ndaj vetvetes. Ka raste, kur këndvështrohet edhe si akt i pakuptimit dhe paradoksal që mund të përshkruhet si sjellje devijante dhe patologjike. Ky fenomen, zakonisht paraqitet si pasojë e bashkëveprimit të disa faktorëve që mund ta nxisin atë”, ka thënë Maloku.

Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove


Maloku më tej ka theksuar se fare qartë mund të dallojmë faktorët që ndërlidhen me vetëvrasjen.

“Në mesin e këtyre faktorëve mund të identifikojmë disa që u përshtaten rrethanave dhe ambientit tonë social e ato janë zakonisht: mungesa e kohezionit në familje, depresioni dhe historia familjare, pakënaqësia me statusin shoqëror, pamundësia e arritjes së ndonjë qëllimi qoftë në sferën emotive, apo atë sociale, pa perspektivë në jetë, pamundësia e gjetjes së vetes në situatë transformuese etj”, u shpreh sociologu i mirënjohur Prof.Dr.Fadil  Maloku.


Image result for vrasjet dhe vetevrasjet ne kosove
Sociologu më tej ka shtuar se mjerisht në shoqërinë kosovare akoma nuk ka studime kredibile lidhur me shkaqet, por edhe pasojat që mund të sjellë ky fenomen.

“Në vendet tjera bëhen hulumtime në nivel kombëtar, ngase rritja e numrit të këtij fenomeni, vetvetiu i mobilizon institucionet shtetërore të deshifrojnë si shkaqet ashtu edhe pasojat. Unë jam shumë i bindur që Kosova ka specifikat e veta kur është në pyetje ky fenomen vetëm se ato duhet të identifikohen, të interpretohen dhe të shpjegohen”, u shpreh Maloku.

Literatura: 




Prishtinë,20.02.2018