4.28.2012

Pse harrohen shkrimtarët e vdekur nga Kryesia e LSHK-së....



Nga Flori Bruqi-Prishtinë




Më duaj, mos më duaj...



Në vend të in memoriamit për poetin dhe mikun   
Iljaz Prokshi...

Iljaz Prokshi lindi në Fortesë të Drenicës më 15 nëntor 1949; vdiq më 28 prill 2007. Shkollën fillore e përfundoi me rezultate të shkëlqyera.

 Edhe në shkollën e mesëm ishte nxënës i dalluar, duke u shquar për zgjuarsinë, vizionin dhe vokacionin prej krijuesi

. Studimet i mbaroi në Fakultetin e Filologjisë, dega për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe (Albanologji), në Universitetin e Prishtinës me nota të larta.

Si gjatë shkollës së mesme dhe gjatë studimeve universitare bashkëpunoi me të gjitha gazetat dhe revistat e kohës si gazetar dhe krijues.

 Më vonë punësohet në gazetën Kosova të Korporatës Energjetike të Kosovës, në Prishtinë, në fillim si gazetar, e më vonë si redaktor përgjegjës i kësaj gazete.

 Një kohë të gjatë bashkëpunoi si gazetar edhe me disa gazeta shqipe që dilnin jashtë Kosovës, si Top Kultura, Spektri në Zvicër, Trojet tona në Nju Jork etj.


Aktiviteti letrar


Poezitë e para, Iljaz Prokshi filloi t’i botojë në gazetat dhe revistat letrare të Kosovës më 1966. Ishte në moshë të re kur u paraqit në letërsi dhe vinte me një përvojë që e kishte arritur gjatë leximit të shkrimtarëve më modernë shqiptarë dhe të huaj. 

Iljaz Prokshi i takon plejadës së krijuese avangardë të Kosovës. Në konceptet estetike të tij shquhet me idenë e një fillimi të ri në letërsinë shqipe, duke krijuar një letërsi që është simbol i artit modern.

 Pak kohë më vonë ai botoi edhe tregimet e para, gjithnjë në kërkim të rrugëve dhe mjeteve të reja letrare.

 Si student ishte shumë aktiv në jetën kulturore. 

Botoi poezi, tregime, reportazhe, recensione dhe ese për letërsinë. Fitoi pothuajse çdo vit çmime letrare, për poezi ose tregime, në konkurset letrare, që shpallnin gazetat dhe revistat e kohës.

 Iljaz Prokshi, në konkurse të tilla është nderuar prej çmimit të parë gjer në çmimin e tretë. Botoi në gazetën Rilindja, revistën letrare Jeta e re, Fjala, Bota e re, Zëri, Plejada, Koha ditore dhe në disa gazeta më pak të njohura, që botohen në Kosovë, si dhe në periodikun shqiptar në Shkup të Maqedonisë, si Flaka dhe Jehona.


Për veprën e tij si në poezi dhe në prozë kanë shkruar kritikë të njohur të vendit, ndërsa rezonancë e të gjithë këtyre, është se veprën e Prokshit e përshkon fryma e modernitetit.

 Tek ky krijues, të shkruarit është gjithmonë në shërbim të kërkimit dhe të ideve filozofike, kurse në qendër të shqetësimeve të tij është njeriu, i rrahur mes erërave të absurdit dhe revoltës, kundruall një realiteti të hidhur, me kuptim, që qenia njerëzore t’i ikën karakterit negativ, të prezantojë ato vlera që shquhen për vizionin e një botë të freskët dhe të dëlirë, shënjuese për kohën dhe hapësirën. 

Lexuesit e admirojnë letërsinë e tij, ndërsa kritika me gjithë këta të parët i detyrohet vlerave dhe mesazhit poetik të kësaj vepre.


Vepra  të botuara


Poezi


Pikë e bardhë ëndrre, Rilindja, Prishtinë, 1983

Satana në ferr, Fjala, Prishtinë, 1992

Fytyrë në pergamenë, Rilindja, Prishtinë, 1995

Psalm arbëror, Rilindja, Prishtinë, 1998

Sonatë e dhembshurisë, Lidhja e shkrimtarëve të Kosovës, Prishtinë, 2003

Kambanat e shurdhra, Shtëpia botuese Dukagjini, Pejë. 


Tregime


Libri i kujtimeve, Rilindja, Prishtinë, 1987

Daullet e natës, Rilindja, Prishtinë, 1990

Vdekja në ëndërr, Rilindja, Prishtinë, 1996

Magjia e mjegullës, Lidhja e Shkrimtarëve të Kosovës, Prishtinë, 1997

Vajza e trëndafilave, Rozafa, Prishtinë, 2002

Pallati i Helenës, Prishtinë, 2003

Ka edhe dy libra të gatshme për shtyp me tregime.


Romane


Fundi i zemërimit, Rilindja, Prishtinë, 1997 (Për këtë roman, autorit iu dha Çmimi letrar si romani më i mirë i vitit i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës më 1997)

Dashuri në labirint, 2001

Pa botuar  janë ka  tri vëllime  me poezi. dy romane, një libër me kritika dhe ese letrare, si dhe shumë shkrime  tjera publicistike.


Poezi deri tash të pabotuara nga Iljaz Prokshi 


Braktisja e pikëllimit 


Ç'ngopa me heshtjen tënde 
Ku rri e mërzitur si Helena 
Sa do të më pëlqente te shkoja 
Prapë me ty në kino 
Për ta shikuar filmin aq sensibël Kujt ... 


Amnezia e dashurisë


Do të mund të ishim njohur 
As dje as sot dhe kurrnjëherë 
Në stolin e shkrimit të mos shkruaj kurrë asgjë 
Era t'i marrë fjalët e mia si gjethet e puthjes ... 


Kaos në univers 

Me pak dashuri s'harrohet dot kaosi 
Me ngjyra jeshile vesh ëndrrën e humbur 
Dua të ta them një meshë për miqtë 
Universin ta kaj duke dëftuar dhembjen ... 


Imazhi i rremë 


Asnjëherë mes pirgut dhe ferrit 
S'mjaftonte të ndieja vetminë absurde 
Lehtë ishte të rrish i vetmuar 
Nën dritën e jeshilë në të errët 
Dhe a duhej të ik .... 


Jeta rob


Tani po qan shpirti im 
Apo patjetër duhet ta shprishë kaosin 
Në mëngjes jeta rob të mos gdhijë 
Të pi kafe para tendës në kamp 
Patjetër më duhet të zë rend për ... 


Prelud


Në altar kam shenjtëruar jetën 
Dhe me pahir më kanë abuzuar 
Apo m'i kanë fshehur dhe fjalët 
Dita ikën me një baladë që nis 
Me përdëllime e mbaron me lot 
Në qie ... 

Meditim pas një udhëtimi 

Kush jam unë për të pritur gjithnjë 
Një copë liri po aq të vrarë
Unë që tash e dy mijë vjet udhëtoj
Me sagën e pikëlluar 
I përbuzur dhe i humbur nëpër botë
Në fotografi: kombi shqiptar në formën
e trëndafilave

Te  Shatërvani

Vetmitar i përbotshëm lagur në shi
Kur rri pranë këtij shatërvani
Më ikin pasionet ngadalë
Këtu në qytetin historik
Mistika rri sall maraz
Përse s’jam përherë pranë tij
Për t’i përqeshur lavdëruesit e marrë
E Lumëbardhi ecën
Pret t’ia them një romance
Të dashurës t’i dhuroj trëndafila
Majë Kalasë me kantatë lirie 
Të mos humbas si Sizifi
Nganjëherë të afrohesha
Për të ikur përgjithmonë nga shqetësimet 

Qyqavica

Asgjë s’është harruar 
Kanë ikur korbat para syve të mi
As koha e mjegullt nuk është më
As besojnë se Trimi është kthyer
Me një ferman si Skënderbeu 
T’ia japë Adem Jasharit
Para kullës të ndodhë betimi
Rrugëve kryq pëshpëritin 
Shtëpitë akoma digjen
Kohë më kohë diçka ikën
Ujë dua të pi si në Epir 
Krojeve të Qyqavicës
Ndryshimi absurd mund vdekjen
Tek mbesin vetëm iluzionet 
Atdheu im s’më vret
Dhe martirët janë të shenjtë 

Gjiri i Artës

Iliria po tkurret
E dashura ime më ngjitet krahëve
Përgjërimi më djeg përgjithnjë
Sesi m’i përbuzin të parët e mi
Të shpërngulur verë e dimër
Kopshtet lënë bosh 
si hëna pa yje në qiell
Joni mjerisht sonte përzihet me dallgë
Gjarpri m’i kafshon plagët 
Mbi Gjirin e Artës
Digjen ëndrrat e kobshme
Të Bubulinës 
Gji i egër dhe grua e bukur
Asgjë s’doli nga mallkimi i atdheut

Kënga e liqenit të Pogradecit

Nositë të butë të egër me zëra ritmikë 
S’lenin në heshtje as Lasgushin
Dhe unë për çdo ditë lundroj
në mendime si Erosi
Të zhbëj intrigat e botës melankolike
Në këtë rrugë hënore
Duke shkelur bregut spërkatur nga valët
Më ringjallen kujtime të së shkuarës 
pa helm të bëj një puthje reale
jo si në përrallat e 1001-ve
Dhe kur dielli ndrit mbi liqe 
Kufiri zhduket nga dashnorët e arratisur 
Besojnë se zgjohen me pasion
Për të përmbysur trishtimin e ëndrrës
Me lot të shkrirë qesha si i çmendur




4.25.2012

Ç'është profilizimi psikologjik.

Profilet Psikologjike të Fajtorëve të Dhunshëm
Nevoja e profilizimit psikologjik në sistemin e drejtësisë. Skica e profilit psikologjik në hetim.Adolf Hitleri - një profilizim psikologjik.

1. Nevoja e profilizimit psikologjik në sistemin e drejtësisë.

1.1. Përdorimi i gjerë i profilizimit psikologji.

Profilet psikologjike sjellin një pamje historike të sjelljes së individit. Ai përfshin sjelljet dhe preferencat që i përkasin jo vetëm së shkuarës, por edhe të tashmes së kohëve më të fundit të tij. Profilet përbëhen nga të dhëna që përfshijnë informacionin më të mundshëm dhe të disponueshëm deri në atë moment, si p.sh., të dhënat publike, të dhëna mbi historinë e sjelljes, veprimtarinë prodhuese, veçoritë si konsumator, historitë e blerjeve, anëtarësimin në këtë apo atë organizatë, frekuentimin e këtij apo atij klubi të çfarëdo lloji, të dhëna gjyqësore, demografike, fakte personale, të dhëna nga media, të dhëna private, apo nga agjencitë e informacionit, mendime të shprehura në internet, në forume, shkëmbim mesazhesh, përfshi këtu dhe mënyra të tjera marrje informacioni, si p.sh., përmes krahasimeve statistikore me grup-moshatarësh, preferencat e votimeve dhe informacione të marra nga miqtë, kolegët dhe të afërmit e ngushtë.

Nuk është e domosdoshme që informacioni të përfitohet edhe përmes realizimit të testeve të shkruara apo verbale, as të përdoren pyetësorë të gjatë ku të merren përgjigje të hollësishme e me detaje pa fund. Profili psikologjik i krijuara me të dhëna nga dokumentacionet mund të ndryshojë nga ai i mbështetur tek testet akademike dhe shkencore, apo edhe nga mënyra të tjera testimi psikologjik. Kjo sepse profilet psikologjike janë përpiluar mbi bazën e elementëve konkretë dhe praktikë, pra mbi atë se çfarë bëjnë njerëzit dhe jo vetëm në atë se çfarë thonë ata.

Profilet psikologjike mund të ndihmojnë në identifikimin e tipareve personale apo talenteve të veçanta, të cilat mund të verifikohen më pas edhe me anë të fakteve të përfituara nga burime ose metoda të tjera kërkimi. Ato kanë një fushë të gjerë përdorimi e zbatimi, ngaqë sjellin avantazhe në ndërtimin e marrëdhënieve zyrtare dhe jozyrtare, në ato shoqërore, profesionale, politike, ekonomike dhe morale. Ato zvogëlojnë koston e punës, kursejnë kohën dhe përpjekjet, shtojnë produktivitetin e veprimtarisë njerëzore.

Profilet psikologjike janë të pranishme dhe shumë efektive edhe në proceset gjyqësore. Ato ndihmojnë gjetjen e klientëve në tregun profesional të drejtësisë ligjore. Me anë të tyre jepen detaje rreth sjelljeve të përsëritshme të një personi, si dhe të dhëna me vlera të ndryshme psikologjike për produktet psikike të tipareve të tij, ashtu siç përdoren në bursat e ndryshme të dhënat kredituese nga kreditorët për të caktuar cilat janë nivelet e rrezikshmërisë së investimeve financiare. Produktet ose rezultatet psikike kanë mundësinë e para shikueshmërisë për të vlerësuar mundësinë që ka dikush për t’u sjellë në një mënyrë të caktuar.

Parimi është ai i krahasimit, sipas të cilit persona me arritje të ngjashme për një numër aspektesh të sjelljeve të tyre, do mund të sillen me një probabilitet të lartë, po në mënyrë të ngjashme, edhe për këtë apo atë sjellje të veçantë. Kështu, mund të krahasohen profilet psikologjike të dy individëve dhe të zbulohet sa do mund të ngjajnë mes tyre për t’u sjellë njësoj në raste të veçanta.

Sa më të përafërta të jenë arritjet e tyre aq më të ngjashme do jenë dhe sjelljet e tyre. Rezultatet psikologjike ndihmojnë realizimin e një vlerësimi sa më objektiv të sjelljes së personit. Sipas Michale Ëelner, një psikiatër mjeko-ligjor, përcaktimet e veçanta dhe standardet e sjelljes mund të arrijnë deri aty sa të parandalojnë gjyqtarët dhe juritë që të mbështeten thjeshtë tek emocionet ose eksperiencat personale, kur duhet të marrin një vendim gjyqësor.

Të dhënat e dokumentuara mbi atë që bën ose ble një person, veshjet që preferon, librat që lexon, muzikën që dëgjon, filmat që sheh, anëtarësimet në organizata të ndryshme etj., tregojnë shumë për personalitetin e këtij personi. Sipas Jason Kornrich “…preferencat muzikore, emisionet televizive, librat, lodrat, madje dhe filmat apo këngëtarët e pëlqyer, tregojnë diçka rreth faktit se kush është ky person. Dhe kur kemi këtë informacion mbi dikë, e kemi më të lehtë të zbulojmë shijet, pëlqimet dhe mospëlqimet e tij.”

Në studime të ndryshme psikologjike theksohet rëndësia që ka informacioni i kësaj natyre për ndërtimin e profilit psikologjik. Psikologët pohojnë se shijet muzikore pa dyshim reflektojnë më shumë në psikologjinë tonë nga sa ishte menduar më parë. Sipas tyre, preferencat muzikore mund të ofrojnë detaje me rëndësi për psikologjinë e një personi, madje mund të shërbejnë edhe si mjet në përpjekje për të mësuar më shumë rreth tij. Shprehitë dhe zakonet e blerjes që manifeston një individ, tregojnë gjithashtu mjaft mbi psikologjinë e tij. Ato mund të “informojnë” detaje për tipare dhe veçori të tilla si përdorimin apo jo të alkoolit nga personi, nëse vuan apo jo nga hemorroidet, nëse pi apo jo duhan, apo praktikon seks të sigurt. Është pak a shumë procedurë e njëjtë si me vëzhgimet dhe arkivimet që u bëjnë tregtarët e vegjël shprehive dhe zakoneve blerëse nga ana e klientëve të tyre.

Profilet psikologjike ndihmojnë të përcaktohet edhe nëse personi është me të vërtetë ai që pretendon, apo që shprehet se është. Ai ndihmon të vlerësojë edhe nëse nëpunësi apo partneri që ka aplikuar për punësim, ose ngritje në detyrë, është i ngjashëm me nëpunësin që ka pasur rezultate të mira. Pra, nëse personin që ka aplikuar, p.sh., për shitës, ka profilin psikologjik të ngjashëm me atë të një personi me aftësi të mira për këtë lloj aktiviteti, atëherë ai gjykohet si një kandidaturë e përshtatshme.

Më tej, me profilet psikologjike mund të bëhen parashikime të sakta edhe për shumë gjëra lidhur me partnerin, të dashurin apo rivalët e mundshëm. Kështu, mund të kuptojmë nëse i preferuari ynë ka një mendje të hapur, apo është i kursyer në marrëdhënie romantike, nëse bashkëshorti/ja ka prirjen të zmadhojë gjërat e parëndësishme, nëse është duke tradhtuar, nëse personi me të cilin banojmë ose bashkëjetojmë është personi me të cilin mund “të merremi vesh” etj

Akoma më shumë psikologjia po shton ndikimin e saj ekonominë e tregut. Sa më shumë që studiuesit merren me ekonominë dhe tregun aq më shumë shohin që ajo të jetë më afër psikologjisë se matematikës apo shkencave të tjera ekzakte. Sepse, parimisht, në fund të fundit, shitësi dhe blerësi, sido që të quhen, janë thjeshtë njerëz. Dhe perceptimi i një personi për aspektet teknike dhe ata të përgjithshme mund të ndikohet nga shumë gjëra, por ai mund të ndikohen fort nga emocionet që shkakton paraja. Të gjitha tregjet kanë të bëjnë me perceptimin e së ardhmes. Nëse blerësit presin që gjërat të bëhen më mirë, atëherë dhe asortimentet që ata konsumojnë do të shtohen, nëse ata mendojnë se gjatë pritet të përkeqësohen, edhe niveli i blerjes, bashkë me cilësinë e produktit pritet të bjerë.

Strategjia e Donald Trampit për mënyrën e pasurimit përfshin edhe komente interesante mbi rëndësinë e psikologjisë në arritjen e marrëveshjeve dhe marrjen e vendimeve. Ai komenton gjerësisht që impenjimet e tij për njohjen psikologjike të personave që përfshiheshin në aktivitetin e tij, i kanë kontribuar shumë në sukseset e arritura. Interesi i tij mbi psikologjinë u rrit pasi mbaroi kolegjin. Tashmë D.Trampi shprehet:”Puna e psikologut të njohur Jung ka qenë një “ndihmë e madhe”, si në biznesin tim ashtu dhe në jetën time personale. Të lexosh Jungun përfiton një mendjemprehtësi në veten tënde, për mënyrën si veproni ju dhe personat e tjerë rreth jush.”

Si përfundim, në këtë botë që zhvillohet me ritme tepër të larta është duke u shtuar së tepërmi numri i individëve që përdorin profilin psikologjik për të vlerësuar partnerët e biznesit të tyre, të dashurit dhe bashkëshortët. Shitësit i përdorin ato për të kuptuar më mirë nevojat e klientëve, madje dhe studentët konviktorë kanë filluar të përdorin këto profile për të vlerësuar shokët e dhomës. Avokatët i përdorin për të studiuar sjelljet kriminale, çështjet gjyqësore dhe ekzaminimin e dëshmitarëve.

1.2. Profili psikologjik i personalitetit në përgjithësi.

Ato mund të ndihmojnë në zbulimin e prirjeve ose talenteve të veçanta të një personi, emocionet e tij, dominimet seksuale, prirjet për të tradhtuar, vëmendjen, prirjen për të gënjyer, apo për të mbajtur sekrete, historitë abuzive, si dhe mjaft sjellje të tjera të pakushtëzuar. Kush është ai/ajo që nuk dëshiron të evitojë lëndimin nga një marrëdhënie e krijuar? Kush është ai/ajo që nuk dëshiron t’i shmanget partnerit potencialisht abuziv? Duke krahasuar atributet e sjelljeve të vëzhguara tek personi që na intereson me ato të personave që njihen si tipa abuzivë, ne mund të sigurohemi që nuk do të gjejmë veten në ndonjë situatë të ngjashme abuzive.

Studimet kanë treguar se duke krahasuar cilësitë e sjelljes së një personi me ato të një tjetër, mund të parashikohen me sukses sjelljet e së ardhmes. Sistemet e përparuara të profilizimit të personalitetit zbulojnë cilësi dhe veçori sjelljesh tek çdo person, për të siguruar një nivel të plotë të dhënash mbi sjelljet e tij aktuale dhe ato të perspektivës. Kjo aftëson aplikuesin e profilizimit psikologjik për të shmangur kontaktet ose vendosjen e marrëdhënieve me persona që mund ta lëndojnë ose që nuk janë të pajtueshëm me ty. Pra nëse përdorim krahasimin e sjelljeve të individëve mund të sigurohemi se personi i zgjedhur (pra dhe i vazhduar) është i pajtueshëm e përshtatet me ne, me nevojat dhe dëshirat tona. Madje, aplikimi gjerësisht i profilizimit të personalitetit mund të sjellë dhe uljen e numrit të divorceve, bashkë me rritjen e qëndrueshmërisë së familjeve.

Profilizimi psikologjik mund të ndihmojë në vlerësimin e veçorive të personalitetit duke zbuluar tipare të veçanta që, zakonisht, kanë nevojë të verifikohen nga të dhëna të tjera. Pra, profili u vlen më shumë vëzhgimeve fillestare, ose atyre që janë në hapat e para të njohjes. P.sh., takimi i parë me të dashurin/ën do ishte më efektiv nëse do paraprihej nga profilizimi i personalitetit të tij/saj. Ai do ndihmonte në kuptimin më mirë të personit që do përfshihej në marrëdhënie reciproke intime. Kjo do pakësonte ndjeshëm rreziqet në procesin e njohjes së personave të rinj, do shmangte rrezikun e lëndimit, apo refuzimit nga partneri dhe do sillte avantazhe në marrëdhëniet e krijuara rishtazi.

2. Skica e profilit psikologjik në hetim.

Analiza e skenës së krimit mund të sjellë të dhëna interesante mbi organizimin ose “prishjen” (çorganizimin) e mënyrave të bërjes së krimit. Të dhënat nga skena e krimit vijnë përmes shqyrtimit të fotografimit të viktimës ose viktimave, mënyrën si është kryer krimi, tiparet e viktimës, të tilla si mosha, seksi, raca, gjatësia, pesha, veshja, ngjyra e flokëve, arsimi, punësimi etj. Mbi bazën e tyre lindin natyrshëm dhe pyetje të tilla si :”Pse u zgjodh pikërisht kjo viktimë?”, “A ishte shoqërisht e mundshme kjo përzgjedhje apo ishte rastësore?” Merren të dhëna dhe nga mjeku ligjor, që pjesërisht bazohen në autopsinë, ashtu sikundër një informacion i pasur mund të merret edhe nga raporte e policisë, ose dëshmitë e personave që kanë qenë prezent kur ka ndodhur ngjarja, nëse kanë ata diçka rreth krimit të kryer.

Këto mundësojnë përpjekje për rindërtimin mendërisht të skenës së krimit dhe dhënien e një përgjigje pyetjes nëse ky ishte një krim i parashikuar, apo ishte kryer në zemërim e sipër, ishte nga inati apo i llogaritur që më parë. Kjo mundëson ngritjen e hipotezave rreth sjelljes kriminale prezente, motivet e mundshme për krimin, pra nëse ishte vjedhje nga zemërimi, ishte përdhunim, ishte për shkak të inatit momental, lidhej me efektet e përdorimit të alkoolit apo drogës etj.

Një vështrim i tillë i të dhënave nga skena e krimit mundëson dhe përcaktimin e tipologjisë së krimit, pra ishte ai i produkt i një personi me zhvillim të pamjaftueshëm mendor e social, apo ishte një krim i kualifikuar, kishte tregues të një krimi inteligjent apo brutal, a ishte përdorur arma dhe si ishte përdor ajo, ai ishin përdorur doreza (për mos lenë gjurmë) dhe a i ishin mbyllur sytë viktimës etj. Të dhënat e grumbulluara nga këto pyetje japin mundësi sugjeruese të teknikat e intervistës së pritshme ndaj të dyshuarit më pas.

2.1. Disa profilet praktike në hetimin e vrasjeve seriale.

Firma, tipologji kriminale, mjete vepruese, tregues të skenave kriminale, llojet e viktimave etj., janë konceptet më të nevojshme për profilizimin e vrasësit serial. Prandaj çdo hetues duhet të jetë në gjendje t’i analizojë edhe psikologjikisht skenat e krimit, nëpërmjet klasifikimit të krimeve përmes te dhënave induktive, për të mundësuar identifikimin e lehtë të kriminelit.

Hetimi i profilit praktik kriminal përdor fakte logjike për të nxjerrë përfundime efektive duke u bazuar në eksperiencat e skenave të krimit, në hetimet e mëparshme, në ligjshmëritë e sjelljes kriminale të botës reale, në kompetencën e hetuesve të vrasjeve etj.

Zgjidhja aktuale e vrasësit serial në rastin konkret kërkon menaxhim perfekt të skenës së krimit, trajtim të plotë të studimit të dosjes, mbledhje të evidencave dhe fotografive të përshtatshme, metoda speciale hetimore të përdorura me vrasësit serial, komunikim të mirë me publikun dhe median, lidhje intensive ndërinstitucionale dhe grumbullim të dhënash të dyshimta nga bankat. Atëherë praktikat hetimore përmes përdorimit të mirë të veçorive të profilit psikologjik kriminal do rrisin mundësitë e identifikimit të të dyshuarve dhe do pakësojnë hetimet e ardhme të rastit në fjalë.

Bashkëpunimi i policisë me hetuesinë bën një kusht për suksesin e përdorimit të profileve psikologjike. Nga ky bashkëpunim mund të sigurohen të dhëna të shumta dhe sinjifikative për çështjen nën hetim. Profilet e suksesshme përshtatin kombinimin e procedurave hetimore instiktive me ato shkencore.

Shumë kërkime shkencore në këtë fushë tregojnë se profilet janë ende në fillimet e tyre, ato janë treguar më shumë të suksesshme në zbulimin e krimeve të tilla si vrasje, përdhunime dhe rrëmbime, por më pak efektive në vjedhjet, vandalizmat dhe incidente të tjera si këto. Në fakt, puna për krijimin e profileve të investigimit përmes analizës së sjelljes që bazohet në skenën e krimit filloi nga vitin 1995. Profilet më të sakta janë krijuar nga çështje që lidhen me rastet e vrasjeve seriale, me përdhunimet, vrasjet seksuale dhe ngacmimet e fëmijëve.

Si përfundim puna krijimin e profileve për kriminelët është ende në hapat e para dhe shpesh bazohet në instinktin dhe ndjeshmërinë e profilizuesit, se sa në bazë të konsoliduar shkencore. Lloji më i mirë i profilizimit realizohet përmes bashkëpunimit të ngushtë të ekspertit profilizues me arritjet dhe sukseset e policisë në përdorimin e rrugëve me efikase për zbulimin dhe kapjen e kriminelëve.

2.2. Profili psikologjik i përdhunuesve.

Për formulimin e profilit të përdhunuesve analistët përpiqen të bëjnë një ndarje të tipareve të përdhunuesve nga ato të krimeve të tjera, megjithëse në mjaft raste konstatohen edhe gjëra specifike brenda vetë atyre. Në një klasifikim lidhur me tiparet e përbashkëtat dhe dallimet që shfaqin përdhunuesit, ata mund të ndahen në katër grupe kryesore:

Së pari në përdhunues të pushtetshëm, dhe fjala është për ata që kanë veçori të tilla si pushtetin ndaj viktimës, pushtet që u qetëson “burrërinë” e tyre. Ata u lejojnë viktimave vetëm që të bërtasin kryesisht nga vuajtjet, ata përpiqen të jenë sa të sigurt në veprimet që kryejnë dhe vendimet që marrin, si dhe duan të përfshihen vazhdimisht në përdhunim.

Së dyti janë përdhunuesit e egër që kanë si veçori dalluese zakonin e ndëshkimit të grave, ata përpiqen të gjenerojnë egoizmin për të sulmuar rrufeshëm, përgjithësisht janë të martuar, janë tepër gjaknxehtë dhe përdorues lehtësisht të forcës së dhunshme, janë sadistë dhe vuajnë nga tendenca psikopatike. Në sjelljet e tyre përfshijnë mundësinë e përdorimit të torturës së viktimës, shpesh mbajnë vegla apo mjete përdhunimi, për të shmangur problemet që mund t’u shkaktojnë britmat, ndonjëherë përdorin skllavërimin duke kërcënuar me armë si pistoletë, thika etj. Nga kjo rezulton që viktimat e tyre, në shumicën e rasteve, plagosen ose vriten.

Së treti janë përdhunuesit të rastit që karakterizohen nga veçori të tilla si: ata nisen për të kryer ndonjë grabitje dhe aksidentalisht përdhunojnë viktimat e tyre që i gjejnë në shtëpi. P.sh., ata grabisin një apartament apo shtëpi dhe pasi venë re praninë e frikësuar të zonjë së shtëpisë, dados apo pastrueses, gjejnë kohë për ta përdhunuar atë, pra se të largohen me “arritje” të dyfishta.

Së katërti janë përdhunuesit e fëmijëve. Psikologët ka bërë përpjekje të dallojnë dy tipat e njerëzve që ushtrojnë dhunë seksuale ndaj fëmijëve. Përmes këtyre tipareve dalluese ata ndahen 1) në pedofilë, që kanë tendencë të orientohen ndaj fëmijëve dhe adoleshentëve, ndërsa e kanë praktikuar këtë sjellje që në adoleshencën e tyre. Ata gjenden shpesh në skedat e policisë, tentojnë të shmangin marrëdhëniet rivalitet me të tjerët, konkurrentët dhe sportet, kanë natyrë të turpshme, me vështirësi marrin vendime kur duan të bëjnë një punë, synojnë të bëjnë pak ose aspak seks me më të rritur, nuk kanë probleme me drogën apo alkoolin, ndërsa akti kryesor në këtë lloj krimi është përkëdhelja ose prekja, tek ata që ia lejojnë vetes këtë gjë.

Janë dhe 2) ngacmuesit seksualë të fëmijëve, të cilët fillimisht shfaqin orientim seksual ndaj të rriturve dhe pastaj përqendrohen kryesisht tek fëmijët. Shpesh ata janë të martuar dhe kanë përvojë seksuale martesore, por përfundojnë në marrëdhënie seksuale me të mitur. Veçoritë e sjelljeve të tyre është kryerja e veprimeve të paramenduara, kjo shpesh për t’iu kundërvënë stresit apo refuzimeve nga femrat e rritura, viktimat “i zgjedhin” përgjithësisht të huaja, por edhe nipër e mbesa, me veprime më të shpeshta përkëdheljet dhe seksi gjenital ose oral. Ata janë të dhunshëm në sulmet e tyre dhe në shumë rate përdorin alkool.

Fëmijët e përdhunuar viktimizohen rëndë duke kaluar gjendje të vështirë dhe delikate psikik, fizike, fiziologjike, madje dhe sociale. Kjo reflekton në të tashmen por dhe të ardhmen e tyre, ata vetë-shmangen dhe neglizhohen si nga fëmijët e tjerë, ashtu dhe nga të rriturit. Por ndër pasojat më të rrezikshme të tyre janë dëmtimet e mundshme në tru.

Duke kuptuar se strukturat hetimore kanë arritur të informohen mbi tipin e sjelljeve kriminele dhe diferencat e çdo lloji apo tipi, ata tentojnë që edhe të ndryshojnë aktivitetin e tyre kriminal, në mënyrë që të fshehin çdo model sjellje, për t’i ndihmuar në mos zbulimin ose mos identifikimin e tyre.

Tipizimi më i mirë i profilit kriminal të kësaj kategorie do jetë ai që shoqërohet me punë më të mirë policore, dhe të dyja së bashku, duke kombinuar përfundimet e tyre, mund të çojnë në mënyrë konstruktive dhe pozitive në identifikimin dhe kapjen e kriminelit që ka kryer krime të tilla serioze si vrasja, përdhunim, vjedhje etj.

2.3. Kuptimi teorik i profilit të shkelësit të ligjit.

Profili i shkelësit të ligjit, i shprehur në mënyrën më shkencore, profili psikologjik, është një mjet sjellje dhe hetimi, që ndihmon hetuesit të bëjnë profilin e një subjekti të panjohur ose shkelësi ligji të paidentifikuar ende. Ai njihet, gjithashtu, edhe me termin profil kriminal, profil i personalitetit kriminal, profil kriminologjik, profil i sjelljes, ose analiza e hetimit kriminal

Në kriminologjinë moderne, në përgjithësi procesi dhe metodologjia e profilizimit psikologjik, e ndërtuar mbi bazën e të dhënave nga hetimi i skenës së krimit në nivelin e një teorie, është konsideruar si një “rrymë e tretë” e shkencës investiguese, ku rryma e parë ka qenë studimi i të dhënave, që filloi me Skotland Yard-in e shekullit të 19, rryma e dytë kish të bënte me studimin e vetë krimit përmes frekuencës së studimeve dhe ngjashmëria dhe rryma e tretë është kjo e studimit të psikikës anormale.

Pra profili i shkelësit të ligjit, më përkufizim do të quanim metodën për identifikimin e autorit të krimit mbështetur në analizën e natyrës së shkeljes dhe mënyrës sipas të cilës ai është kryer. Aspekte të ndryshme të natyrës së personalitetit kriminal janë përcaktuar nga zgjedhjet e tij para, gjatë dhe pas kryerjes së krimit konkret. Ky informacion është kombinuar me elementë të tjerë të sjelljes të përshtatshëm, apo me të dhënat fizike, e më pas krahasohet me karakteristikat e llojeve të njohura të personalitetit apo gjendje jonormale mendore, për të zhvilluar një përshkrim praktik të shkelësit të ligjit.

Historikisht, origjina e përpjekjeve për profilizim të kriminelit mund të merret fillimi i periudhës Mesjetare tek gjyqtarët e inkuizicionit të cilët përpiqeshin që të bënin “profilin” e heretikëve. Jacob Fries, Cesare Lombroso, Alphonese Bertillon, Hans Gross dhe shumë të tjerë zbatuan profilin e mundshëm kriminal gjatë viteve 800’, ndonëse kërkimet e tyre reflektuan paragjykimet dhe anësi të mëdha anti - shkencore të kushtëzuara nga vetë koha.

Kërkimet kanë evidentuar dhe fazat nëpër të cilat kalohet për bërjen e profilit të shkelësit të ligjit. Kështu, sipas Gregg O. McCrary, premisa themelore për ndërtimin e çdo profili është teza se sjellja pasqyron personalitetin. Në një rast vrasjeje, profilizuesit përpiqen të mbledhin të dhëna mbi personalitetin e subjektit të panjohur përmes pyetjeve për sjelljen e tij në katër faza.

1. për ngjarje të mëparshme, pra çfarë fantazie ose plani, apo të dyja bashkë kishte vrasësi në mendje para se të vepronte? Çfarë e nxiti atë që të vepronte këtë ditë dhe jo në një ditë tjetër?

2. për metodat dhe mënyrat e kryerjes së veprës penale: ç’ lloj viktime ose viktimash përzgjedh vrasësi? Cila ishte metoda dhe mënyra e kryerjes së aktit kriminal, pra është përdorur arma, goditje me thikë, mbytje apo ndonjë mënyrë tjetër?

3. për vendosjen e trupit: a ka ndodhur vrasja dhe është zhvendosur trupi nga vendngjarje, apo vrasësi ka lëvizur me viktimën në shumë vende?

4. dhe së fundi, si rezulton sjellja pas krimit? A është përpjekur vrasësi ta shtyjë veten drejt identifikimit ose hetimit, duke reaguar ndaj raporteve të medias, ose duke takuar hetuesit?

Edhe krimet seksuale analizohet gjithashtu sipas të njëjtit modul, por me informacion shtesë i cili vjen nga viktimat e gjalla.

3. Adolf Hitleri - një profilizim psikologjik.

3.1. Hitleri, ishte më tepër se diktatori i çmendur

Vlerësimet e biografëve të tij kanë evidentuar të dhëna interesante rreth jetës së tij. Kështu, në moshën 25 vjeçare ai manifestonte disa karakteristikat që sot u atribuohen “hipive” të viteve 1960. Hitleri 25-vjeçar përshkruhet si një njeri i ngathët, me defiçiencë në ndjenjën e identitetit, i mungonte sensi real i drejtimit dhe ambicies, ishte i kënaqur të jetonte në pisllëk dhe mjerim, punonte vetëm kur duhej dhe pastaj sporadikisht, harxhonte shumicën e kohës në ëndrra romantike, sikur ishte një artist i madh.

Kjo lloj pa kuptueshmërie e dukshme dhe përtaci ishte një nga ato elemente që u shfaq në vitet e mëvonshme përmes të folurit në zyrat më të larta të politikës, në kthimin e miliona njerëzve në barbarë, urdhërimin për shfarosjen e një segmenti të madh të popullsisë, në ndërtimin dhe kontrollin e mjeteve të luftës, si dhe në futjen e botës në një luftë shkatërruese.

Si mundet që një njeri, në një periudhë të shkurtër, të shpresonte se do zgjidhte misteret psikologjike themelore përmes mekanizmave të tillë mbrojtës si transformimi? Për realizimin e profilit psikologjik është e nevojshme që analiza e materialit faktik, të përputhet me natyrën thelbësore të strukturës së karakterit.

Nga punimi i materialit mbi aktivitetin e Hitlerit ne bindemi se ka shumë mundësi që ai të ishte një psikopat neurotik. Po vetë Hitleri, si besonte të ishte? Ai besonte në madhështinë e tij:"Unë e ndjek drejtimin tim me saktësinë dhe sigurinë e një somnambuli"-shprehet në një rast. Ai mendonte se kjo ishte një formë sigurie që transmetohej tek ndjekësit e tij në luftë për të zbatuar me urtësi e besnikëri drejtimin e tij. "A e kupton që je duke zbatuar urdhrat e gjermanit më të famshëm të të gjitha kohërave?" "Unë nuk mund të gaboj. Ajo që unë bëj dhe them është historike"-shprehej ai vazhdimisht. Oechaner shkruan:”Ai e ndjente që askush në historinë gjermane nuk ishte i pajisur me ato cilësi që do i çonte gjermanët në pozicionin suprem, të cilin do e ndjenin për shumë vite me radhë."

Hitleri besonte se ishte lordi madhështor i luftërave. Ai besonte se ishte gjykatës që vetëvendoste çështjet ligjore dhe nuk skuqej kur qëndronte përpara Reichstag-ut, (parlamentit Gjerman) dhe ndërsa i fliste tërë botës me fjalët:”Për 24 orët e fundit unë isha gjykatësi suprem i popullit gjerman." Ai besonte se ishte më i madhi nga arkitektët e Gjermanisë. Prandaj shpenzonte pjesën më të madhe të kohës duke ngritur ndërtesa të reja dhe duke planifikuar e rimodeluar qytete të tëra.

Po kështu, megjithëse dështoi në kalimin e provimit për t’u pranuar në Shkollën e Artit, ai besonte se ishte i vetmi gjykatës kompetent në çështjet e artit. Fillimisht, ngriti një komitet që të vepronte si gjykatë finale për çështjet e artit, por kur verdiktet e tyre nuk i pëlqenin, ai i anulonte dhe aftësitë e tyre i merrte për vete. Nuk kishte shumë rrëndësi nëse i përkiste fushës së ekonomisë, edukimit, punëve të jashtme, propagandës, filmave, muzikës dhe veshjeve të grave. Në secilën nga këto fusha ai besonte se ishte i pakundërshtueshëm.

Krenohej edhe me ashpërsinë dhe brutalitetin e tij. "Unë jam një nga burrat më të fortë që Gjermania ka pasur për dekada të tëra, ndoshta shekuj, i pajisur me autoritetin më të madh nga liderat e tjerë... por mbi të gjitha, unë besoj në suksesin tim. Unë besoj në të në mënyrë të pavarur". Ky besim në fuqinë e tij rrethohej nga një ndjenjë plotfuqishmërie, të cilën ai nguronte ta hiqte nga vetja. (shih French Yelloë Book, 945) "Që nga ngjarjet e vitit të kaluar, besimi në gjenialitetin e tij, në instinktin e tij, ose siç mund të thoshte dikush në qenien e tij prej një ylli, është e pakufishme. Ata që e rrethonin ishin të parët që pranuan se ai besonte ta njihte veten si njërin e pagabueshëm dhe që nuk mund të humbte kurrë.”

Kjo shpjegon pse ai nuk mund të pranonte kritikën ose kontradiktat. Të kundërshtoje atë ishte një krim; kundërshtimi i planeve të tij, nga ç‘do anë që të vinte, ishte një mëkat që do priste reagimin e plotfuqishmërisë së tij."

Gati të gjithë shkrimtarët i kanë atribuar Hitlerit faktin që ai besonte shumë në astrologji. Por kjo është gati e pavërtetë. Informatorët e shërbimeve sekrete amerikane hedhin poshtë këtë ide. Sipas tyre, jo vetëm që Fyreri nuk ka parë ndonjëherë horoskopin e tij, por ai mendonte se po ta bënte këtë do ndikohej në mënyrë të pandërgjegjshme prej tij. Dihet, që Hitleri i para luftës, shmangte praktikën e leximit të yjeve dhe sineoptikën. Po kështu, është e vërtetë që nga pamja e jashtme dukej sikur mendimet e tij ndikoheshin nga disa faktorë që i jepnin bindjen e sigurisë së tij ekstreme.

Sa për opinionet e tij mbi intelektin rezultonin të ishin tepër negative. Tek ai ishin të zakonshme shprehje të tilla si:"Trajnimi mbi aftësitë mendore është i rëndësisë së dorës së dytë", ose "Njerëzit e super-edukuar, janë të pajisur me njohuri dhe intelekt, por të zhveshur nga çdo lloj instinkti" dhe më tej "Këta intelektualë të paturpshëm që dinë gjithmonë gjithçka më mirë se çdo njeri tjetër..." dhe në fund "Intelekti është rritur si autokratik dhe është kthyer në një sëmundje të jetës."

Hitleri besonte që e kishte çuar Gjermaninë në progres dhe kishte një mision të veçantë për të përmbushur. Ai nuk ishte i qartë mbi qëllimin e këtij misioni, përtej faktit që ishte zgjedhur të shpëtonte popullin gjerman dhe të riorganizonte Evropën. Ishte "zëri i brendshëm" që i tregonte hapat që duhej të ndërmerrte. "Unë zbatoj komandat që më lejon largpamësia ime." "Asnjë fuqi në tokë nuk mund ta shkatërrojë Rajhun gjerman tashmë, Providenca Hyjnore ka urdhëruar që unë ta bëj këtë përmes punës së gjithë gjermanëve.“ "Pra nëse një zë i tillë do fliste, atëherë unë e dija se kishte ardhur koha për të vepruar."

Shumë njerëz besonin se këto ndjenja të hyjnisë dhe të misionit kishin ardhur tek Hitleri përmes sukseseve të tij. po as kjo nuk është e vërtetë. Hitleri i ka pasur këto ndjenja prej shumë vitesh, megjithëse nuk ishin kthyer në bindje të brendshme e të ndërgjegjshme. Në çdo rast ato ndikonin përmes pavetëdijes së tij, e cila duket të ketë luajtur një rol dominant në veprimet e tij, të asaj kohe.

Hitleri është shprehur për incidente të ndryshme gjatë luftës, të cilat i provonin atij se ishte nën mbrojtjen Hyjnore. Kështu p.sh., ai shprehej:"Unë po haja drekën në një llogore me disa shokë të mi. Papritur mu duk sikur një zë po më thoshte, “ngrihu dhe shko atje”. Ishte një zë aq i qartë dhe insistues sa që u binda automatikisht, si të kishte qenë një urdhër ushtarak. U largova rreth dymbëdhjetë metra larg llogores bashkë me drekën time. Pastaj u ula për të ngrënë, megjithëse mendja ime rrinte atje. Më pas dëgjova një zhurmë shurdhuese të vinte nga vendi që sapo lashë. Një predhë shpërtheu mbi grupin me të cilin isha ulur dhe çdo anëtar i grupit u vra."

Këto eksperienca u bashkuan më vonë me pikëpamjet e astrologëve të Munihut, prandaj një prej studiuesve, Ëiegand ka nxjerrë përfundimin që Hitleri nuk ishte në kundërshtim me përdorimin e parashikimeve për qëllimet e tij. Në atë kohë ai ishte i lumtur me rolin e një "agjenti" që lajmëronte ardhjen e shpëtimtarit. Më tej doli se ky rol nuk ishte aq i pafajshëm sa supozohej nga mendja e Hitlerit. Ai e mendonte veten si Mesia, që ishte destinuar për ta çuar Gjermaninë drejt lavdisë.

Me kohë krahasimet përmes Krishtit dhe vetes së tij u bënë më të shpeshta. "Kur unë erdha në Berlin disa javë më parë dhe pashë trafikun në Kurfuerstendamm, lluksin, perversionin, padrejtësinë, kotësinë dhe materializmin e çifutëve u neverita shumë brenda vetes time. Unë e imagjinova veten si Jezu Krishti kur Ai erdhi në tempullin e Atit të Tij dhe e gjeti atë të shpërfytyruar nga ana e shkëmbyesve të parave. Unë e imagjinoj mjaft mirë mënyrën si u ndje Ai kur i nxori të gjithë ata jashtë."

Dietrich Eckart, që zbuloi se Hitleri ishte një lider i mundshëm dhe kishte dëshmuar për performancën e tij, më vonë është shprehur: "Kur një njeri vjen në pikën e identifikimit të vetes me Jezusin, ai ka premisat e një çmendurie të mundshme." Interesant është se ky identifikim i Hitlerit nuk ishte me Jezusi e Kryqëzuar, por me atë të rrebeluarin që fshikullinte turmën perverse. Madje ka shumë fakte që provojnë se Hitleri kishte një admirim shumë të vogël për Krishtin e Kryqëzuar. Këtë lloj Krishti ai e konsideronte të dobët dhe të papërshtatshëm si Mesia për gjermanët.

Si e projektonte veten ai? Hitleri besonte se duhej të bëhej i pavdekshëm për njerëzit gjermanë. Ideja e tij ishte për një monument të përhershëm që të zgjaste me mijëra vjet. Rrugët duhej të njiheshin si "Rruga e Hitlerit" dhe ato duhej të ishin më të gjata se rrugët e Napoleonit. Është përmendur nga shumë shkrimtarë se Hitleri kish plane për mauzoleun e tij. Ky mauzoleu do ishte njësoj si Meka për Gjermaninë pas vdekjes së tij. "Unë e di si do të kujtohem nga njerëzit pasi të kem vdekur. Unë duhet të jem Fyreri që ata duhet ta shikojnë lart dhe pastaj kur të shkojnë në shtëpi të flasin dhe të më kujtojnë. Jeta ime nuk duhet të përfundojë në formën e vdekjes së thjeshtë. Përkundrazi, ajo atëherë do të fillojë."

Ai ishte shumë i bindur tek paqja e egër dhe epoka në të cilën kishte jetuar dhe vepruar do mbante “vulën e tij”. Ai ishte vërtetë i bindur se përfaqësonte forcën motivuese dhe modelistin e kohë. Ai e dinte se kjo epokë e artë të “perëndonte” shpejt pas vdekjes së tij, duke lëkundur natyrën botërore dhe duke u përfshirë në një proces rënie dhe pasiviteti.

Ai mendonte se njerëzit “edhe pas 1000 vitesh të Kohës së Reich-ut” do ndërtonin monumente për të dhe do t’i vinin rrotull, duke e prekur dhe duke parë gjërat që ai kishte ndërtuar. Hoëard K. Smith shprehet: "Unë isha i bindur se nga gjithë ata miliona njerëz që besonin në mitin e Hitlerit, ai që besonte më shumë në të ishte vetë Adolf Hitleri." (Hitleri -Si e njihte atë populli gjerman-Analiza psikologjike)

Në punimin e cituar më sipër përshkruhet dhe ndikimi i të atit në karakterin e Hitlerit. Për të ai ishte kërkimi i modeli apo shembulli kompetent për t’u ndjekur. Ndërsa për ndikimin e nënës ishte ai që përcaktoi qëndrimin e tij ndaj dashurisë, grave dhe martesës.

Konfliktet e fëmijërisë së hershme janë shprehur në formë nga më simboliket, por që çuan dhe në humbjet aq kolosale të Gjermanisë nga Lufta e II Botërore. Këto simbolika shprehen në besimin e tij tek misioni që i atribuoi vetes dhe shtrirjen deri në pavdekësi, tek kompleksi i Mesias, frika nga vdekja dhe dëshira për pavdekësi. Zhvillimi seksual pasqyrohej në shpërndarjen e instinktit të tij seksual, në çrregullimet e marrëdhënieve të dashurisë, në origjinën e perversitetit të tij, kthimi në mitër (embrion), vegjetarianizmi dhe plotësimi mazohistik.

Feminiliteti, homoseksualiteti, vitet e hershme të shkollës dhe karriera e vonshme shkollore, vdekja e babait të tij, provimet e dështuara për pranim në Akademinë e Artit, vdekja e nënës së tij, ditët vjeneze, antisemitizmi dhe në fund projeksioni i shfaqur tek analiza e Luftës ë I-Botërore me dështimin e Gjermanisë, transformimi i karakterit, karriera e hershme politike, ngritja drejt pushtetit, çmenduritë, frika e dominimit, monumentet, oratoria, lutjet e tij-të gjitha këto janë të dhëna mbi bazën e të cilave mund të ndërtohet profili psikologjik i këtij personazhi famëkeq historik.

Psikologjia e kriminelit sadistito- seksual.


1. Kuptimi mbi çrregullimin antisocial të personalitetit.

Çrregullimi antisocial i personalitetit ndodh për shkak të ndryshimeve midis sjelljes dhe normave ekzistuese sociale. Si të tilla mund të përcaktohen kur plotësojnë të paktën tre nga gjatë pikat e mëposhtme:

1) qetësi e ngurtë ndaj ndjenjave të tjetrit,
2) qëndrim vulgar dhe qëndrueshmëri në papërgjegjshmërinë dhe shpërfilljen ndaj normave sociale, rregullave dhe detyrimeve të kësaj natyre.
3) paaftësi për të mbajtur marrëdhënie të qëndrueshme dhe vështirësi për t’i vendosur ato.
4) tolerancë e pakët ndaj dështimeve dhe një prag i ulët për shkarkimin e agresionit, përfshi dhe dhunën.
5) paaftësi për të përjetuar fajin dhe për të përfituar nga eksperienca, veçanërisht nga ndëshkimet.
6) dhe tendenca për të dalluar dhe fajësuar të tjerët, apo për të sjellë arsyetime bindëse për sjellje që e çojnë personin në konflikte me shoqërinë.
7) Mund të ketë dhe acarime të qëndrueshme të ndonjë veçorie shoqëruese, si dhe çrregullime të sjelljes gjatë viteve të fëmijërisë dhe adoleshencës, megjithëse pa ndryshime ekzistuese, që mund të mbështesin më tej diagnozën.

Ky çrregullim përfshin çrregullimet e personalitetit dhe sjelljet amorale, personalitetin antisocial, asocial, psikopatik dhe sociopatik. Por nga kjo kategori përjashtohen çrregullimet e sjelljes dhe ato emocionale të paqëndrueshme të personalitetit. Gjithashtu, në përkufizimin e OBSH (Organizatës Botërore të Shëndetësisë) jepet edhe një pamje tjetër e tij. Sipas tij “…çrregullimi antisocial i personalitetit është një nivel i rëndë çrregullimi në tendencat e sjelljes dhe përcaktimin e karakterit të individit. Ai përfshin hapësira të ndryshme të personalitetit dhe gati gjithnjë lidhet me përçarje të konsiderueshme personale dhe sociale.”

Ky lloj çrregullimi ka prirje të shfaqet qysh në vitet e fëmijërisë së vonshme apo në adoleshencë, por vazhdon të theksohet më qartë në moshën madhore, prandaj është vështirë të përcaktohen para moshës 16-17 vjeç. Për rastet kur nuk gjenden lidhje me dëmtimeve apo sëmundjeve të rënda në tru, çrregullimet psikiatrike të kësaj kategorie njerëzish, kanë udhëzuesit më poshtë si kritere për diagnostikimin e përgjithshëm. Ato shfaqen në qëndrime dhe sjellje dukshëm joharmonike, që përfshijnë nivele të ndryshme funksionimi të emocioneve, të zgjimit dhe kontrollit të impulsive, në mënyrën e perceptimit dhe të menduarit, si dhe në mënyrën e lidhjeve me të tjerët.

Identifikuese janë dhe modelet e sjelljes jonormale, që zgjasin dhe nuk kufizohen me episodet e një sëmundje mendor, me sjellje depërtuese ku shfaqet qartë mospërshtatja në nivele të gjëra të situatave personale dhe sociale. Ato shfaqen gjatë fëmijërisë dhe vazhdojnë në moshën e rritur, duke çuar në shqetësime të konsiderueshme personale. Ato shfaqen edhe si çrregullime të zakonshme, por jo pa ndryshime nga to, për probleme domethënëse në ekzekutimin e detyrave profesionale dhe sociale.

Për kultura të ndryshme mund të zhvillohen dhe grupe të ndryshme kriteresh në lidhje me normat sociale. Sipas DSM-IV (Manualit të Diagnostikimit dhe Statistikave të Çrregullimeve Mendore) janë katër pika kyçe që duhen mbajtur parasysh gjatë diagnostikimit. Së pari, çrregullimi antisocial i personalitetit shfaqet si një model i përhapur nënvleftësimi apo shpërfillje, dhunim i të drejtave njerëzore, që ndodhin mbi moshën 18-vjeçare. Ai duhet të plotësojë, të paktën tre elemente nga ato më poshtë që të quhet sjellje e tillë.

Duhet të dështojë në përpjekje për t’iu përshtatur normave sociale që respektojnë sjelljet ligjore, pra duke shfaqur elementë sjellorë të përsëritur që duhet të sjellin arrestimin e tij. Një i tillë është mashtrues (përfshi gënjeshtrat e përsëritura), ai që përdor pseudonim apo manipulon të tjerët për përfitime dhe kënaqësi personale. Një i tillë duhet të jetë impulsiv dhe dështues në vazhdimin e planeve, nervoz apo agresiv, gjë që tregohet nga përsëritja e zënkave fizike apo fyerjes së të tjerëve. Ai shfaqet i paaftë të kujdeset për sigurinë e vetes dhe të të tjerëve. Dhe së fundi, ai shfaq mungesë pendimi, duke treguar indiferencë dhe racionalizim për dhimbjet, keqtrajtimet apo vjedhjet që u bën të tjerëve.

Tipar i dytë sipas DSM-IV është fakti që individi në fjalë duhet të jetë së paku 18 vjeç. Së treti ai duhet të ketë një çrregullim të caktuar në sjellje, si fillim, të paktën para moshës 15 vjeç. Dhe së katërti e së fundi, zhvillimi i sjelljes antisociale nuk është vetëm gjatë vazhdimit të skizofrenisë apo episodeve maniake.

Në grupin e çrregullimeve të personalitetit antisocial përfshihen dhe gjendjet shpirtërore të depresionit, ato të drogimit, personaliteti dramatik, ai i çrregullt apo antisocial, si dhe disa çrregullime që kanë simptoma të ngjashme me to. Në këtë grup hyjnë dhe çrregullimet që lidhen substancat kimike e që rezultojnë në skizofreni, çrregullime të personalitetit, çrregullime historike, çrregullimet kufitare të personalitetit, ato të personalitetit paranojak dhe sjellje antisociale të të rriturit.

2. Argumente psikologjike rreth vrasësit serialë.

2.1. Roli i fantazisë në këtë sjellje.

Një faktor ndikues në të është fantazia. “Fantazia përfshihet në mekanizmat përballuese të vrasësit për të ardhmen e tij. Pra ai vazhdon të eksperimentoj me anë të dhunës, ku fantazia ka prirjen ta ngrejë kapacitetin e vrasësit nga detyrimi tek egërsia shtazor, më pas, e çon edhe madje më tej”-thotë Ressler në vitin 1988. Në thelb veprimet e dhunshme kanë nevojë për më tepër përpunim e fantazi. Ressler arsyeton që çdo veprim që shtyn vrasësin drejt shprehjes së emocioneve të forta bëhet pjesë e përfshirjes në imagjinatën e ardhme të tij, pra dhe pjesë e fantazisë.

Pra, çdo veprim i dhunshëm, sado i vogël qoftë ai, e shtyn vrasësin pranë shprehjes së frustrimit seksual dhe përpjekjeve plotësuese, të cilat marrin formën e vrasjes. Ashtu si pija alkoolike e shtyn një person të alkoolizuar potencialisht pranë kufirit të vetëdijes dhe instinktit, ashtu dhe veprimi i dhunshëm e shtyn vrasësin drejt veprimeve më tepër të dhunshme, deri në “kufijtë” e vrasjes.

Ashtu sikundër vrasësi i ardhshëm lëviz në jetën e të rriturit dhe arrin pranë kryerjes së vrasjes, po ashtu dhe fantazia e tij ka filluar të dështojë. “Ai bëhet skllav ndaj fantazisë së jetës, ndërkohë që disa ndjenja ngrenë kurthe të mprehta midis botës së brendshme dhe asaj të jashtme”-thotë Abrahamson në vitin 1964. Sikundër i droguari që pas çdo rasti ka nevojë për më shumë drogë për t’u ndjerë mirë, ashtu dhe vrasësi serial ka filluar të mbështetet tek fantazia, që të sigurojë një normalitet në rrafshin e tij emocional. Fantazia i shërben tashmë vrasësit vetëm që ta bëjë të ndihet normal. Studimet kanë provuar tashmë se theksimi i fantazisë ka një aspekt mjaft interesant të ndikimeve tek shumë vrasës të kësaj natyre.

“Si adoleshentë, por veçanërisht, si të rritur, ata mundohen të përfshihen në punët dhe procedurat policore”- thotë Geberth 1990. Kështu p.sh., një i tillë, Alex Henriquez u bë shumë i dashuruar pas hetimeve policore, aq sa u bë dhe ndihmës i saj. Detektivët çuditeshin sa ndihmues ishte ai, duke komentuar se A.Henriquez “….fitonte haptazi një emocion nga puna policore”. Para se të kapej, ai shpesh maskohej si agjent i DEA-s, apo si agjent i fshehtë policie, duke mbajtur një armë të vogël dore dhe një distinktiv.

Magjepsja ndaj policisë nuk është thjeshtë një imitim i agjentëve të forcave të ligjit, por në realitet është një zgjerim tjetër i fantazisë së botës së vrasësit. Sot eksperimenti i vrasjeve serialë nuk shihet si tërësisht e ndryshme nga ndonjë eksperiment tjetër, si ai i të droguarve me gjëra të tilla si alkooli, apo substanca të tjera të paligjshme.

Vrasja seriale është e lidhur edhe me tërheqjen seksuale. Për shumë prej kësaj kategori vrasësish, sjellja kriminale merr formën e sulmeve seksuale jo vrasëse dhe që mund të shtrihet në disa vite. Kështu p.sh., A.Henriquez, që përmendëm më sipër, përdhunoi mbesën e vet për disa vjet resht, ndërsa pak para se të bënte vrasjen e parë kryente marrëdhënie seksuale anormale me një 5-vjeçare, që ishte vajza e njërës prej të dashurave të tij. Po kështu dhe Clifford Olson, vrasësi serial më famëkeq në Kanada, kreu 100 sulme seksuale para dhe gjatë karrierës së tij si vrasës (Ëorthington 1993)

Kjo përvojë është e ngjashme me atë të vrasësit adoleshent, në fantazinë e jetës së të cilit përfshihet dhuna, por para realizimit të krimit. Dhe njëlloj si në përvojën e fëmijërisë, ku eksperimentet e drejtojnë adoleshentin në veprime më serioze, edhe individët e rritur shtyhen nga veprime të tilla që janë më pranë vrasjes. Përdorimi i fantazisë së vrasësit serial si një mekanizëm imitues dhe efektiv, që mbështetet mbi fantazinë, e bën atë të jetë në një vartësi të plotë ndaj saj. Tashmë mekanizmi që i jep një sens kontrolli, vrasësit në fjalë kthehet në obsesion. Sipas Broën 1991 “përderisa sjellja obsesive e vrasësit serial ekziston, ajo dështon në arsyetimin logjik rreth saj, duke zëvendësuar fantazinë me obsesionin.”

Kur fantazia e vrasësit serial rezulton një obsesion, kjo u jep mundësi avokatëve të kërkojnë pafajësinë e klientit të tyre, si në rastin e avokatit të vrasësit serial Xhef Dahmerit që solli prova, se për shkak të obsesionit, klienti i tij nuk ishte në të vërtetë përgjegjës për veprimet e veta, prandaj duhej vendosur në institucionet e shëndetit mendor.

Ai argumentoi që “…vrasjet lindin edhe nga fantazia e një personi të tillë. Kështu dhe Dahmer mund t’i ndalojë vrasjet nga kurimi i një sëmundje të tillë mendore, që ai e zbuloi për që nuk e zgjodhi vetë. Ai duhet të bënte atë që bëri, sepse nuk mund ta ndalonte dot. Dhe kjo nuk ishte një zgjidhje e çështjes.” (Drukteinis 1992, f. 533). Avokati i tij shkoi edhe më tej, aq sa e quajti Dahmerin një “makinë vrasëse ngjeshëse, ose një rul ngjeshës”. Ky është një shembull klasik i vrasësit serial, ngaqë kishte një humbje absolute të kontrollit, ndërsa tashmë, krejt i tërhequr, ky vrasës serial është bërë një skllav virtual i fantazisë së tij.

2.2. Tiparet psikologjike të vrasësit serial.

Ai kontrollon, dominon dhe ekzekuton. Pra vrasja nuk është një ngjarje e izoluar, që media dhe publiku i gjerë e tregon si ndodhi. Më saktë, ajo është një rezultat logjik, një vazhdim i fantazisë në jetën e vrasësit serial. Fantazia është mekanizmi drejtues për vrasjen-thotë Broën (1991) dhe megjithëse ajo paraprin vrasjen, vetë akti i vrasjes, në një kuptim e ka ngurtësuar fantazinë. Vështirësia më e madhe e vrasësit serial në diferencimin e fantazisë nga realiteti është shtyrë përtej skajit, me anë të veprimit vrasës. Veprimi i fantazisë është lidhur me botën reale, ndërsa në mendjen e vrasësit serial fantazia është bërë realitet.

Në formulimet e FBI-së thuhet që “sulmuesi beson se mund ta kontrollojë realitetin dhe “në thelb”, vrasja serial është një veprim kontrolli, dominimi dhe ekzekutimi, është përfaqësuese e një fantazie thelbësore që ngulitet me dhunë, seksualitet dhe vdekje”. Kështu, ndonëse nuk dallohet menjëherë e në të gjitha rastet, është e vërtetë që vrasësit serial mbrojnë fantazinë e tyre-thotë Ressler (1988). Shpesh, e vetmja mënyrë për të mbajtur gjallë këtë fantazi të vrasjes është shfaqja ose demonstrimi i saj.

Mbrojtja e fantazisë mund të imponohet nga shumë faktorë, disa prej të cilave janë të jashtëm, si në rastet kur viktima ndërpret ose pengon ndjenjat dominuese të sulmuesit, apo kur sjelljet e viktimës e zemërojnë ose inatosin atë. Vrasësi nuk e njeh veten si të tillë, por e përshkruan procesin e vrasjes si një “dëshirë të fortë e të papërballueshme për të vrarë”-thotë Holes dhe De Burger (1988). Efekti i kurthit të kësaj gjendje psikike është se e avancon vrasësin drejt niveleve më të larta të fantazisë (FBI, 1985)

Sa për viktimat e parapëlqyera të vrasësit serial, është përsëri roli i fantazisë që vazhdon të përzgjedhë vrasjen e radhës, veçanërisht në llojin e viktimës që zgjedh. Shumica e vrasësve serialë kanë një lloj viktime të fiksuar me disa cilësi të caktuara, viktimë që mund edhe të njihet prej tyre. Ted Bandy parapëlqente që viktimat e tij të ishin femra, që sa kanë mbushur 20-vjeç, me flokët të gjata, të errëta dhe të ndara në mes. Earl Nelson parapëlqente të vriste qiradhënësit e tij, ndërsa Posteal Laskey ishte i fiksuar pas femrave të moshuara-thonë Holmes dhe De Burger 1985.

Vrasësit serialë ngjajnë mes tyre si nga niveli ashtu dhe preferencat e tërheqjes seksuale, madje shumë prej tyre, që janë dhe të tërhequr seksualisht, kanë partnere të privilegjuara. Për ta viktimat shpesh është diçka simbolike që lidhet me historitë e vrasësit. Mënyra e sjellje së dukshme të viktimës, në shumicën e vrasjeve seriale, është përfaqësuese e planifikuar dhe e fantazisë së përfshirë në vrasje.

Në këto kushte çdo vrasje është një lloj përfitimi psikologjik. Në përvojën e tyre mund të dallohen përfitime të tilla, si lehtësimi nga një ankth i madh etj. Në fakt ky qetësim nuk ndryshon shumë në kufijtë emocionalë midis shtrëngimit dhe tërheqjes. Madje Ressler thotë se “…stresi është një stimul po aq nxitës për shumicën e vrasësve serialë, saç është ai për periudhën e pirjes tek pijaneci”.

Moment tjetër interesant është se disa vrasës janë shumë demonstrativë, ngaqë gjenden të rrethuar nga autoritete menjëherë pas vrasjes së parë ose të dytë. Si rregull, sa më tepër vrasje të kryejnë këta tipa aq më i madh është përfitimi psikologjik. Fantazitë mbijetojnë, ato zhvillohen duke përforcuar sjelljen e vrasësit. Pra sikundër fantazia dhe izolimi ushqejnë njëra tjetrën, ashtu dhe vrasja furnizon fantazinë dhe anasjelltas, fantazia ndikon në shtimin e numrit të vrasjeve.

Një prej tyre, Ted Bandi pranon se forca për të vrarë behet aq mbizotëruese sa që vrasësi nuk ka asnjë dëshirë të ndalojë vrasjen. Dhe meqë ato janë në progres kjo forcë vetëm sa fuqizohet”- shkruajnë Holmes & De Burger 1988. Pra çdo vrasje shoqërohet me përmirësim të vazhdueshëm të fantazisë, duke e çuar atë drejt përsosmërisë. Pra sa herë që një i tillë vret, duket sikur fantazia furnizon veten dhe bëhet gjithnjë e më solide dhe e strukturuar (shih FBI 1985). Vrasësi e lejon viktimën e radhës të jetojë vetëm për aq kohë sa e dëshiron një gjë të tillë.

Nga sa më sipër del që vrasësit serialë nuk mund të korrigjohen. As kapja dhe burgosja e tyre nuk mund të ndalë fantazinë. Pavarësisht se ç‘ndodh me të, plani për vrasjen e ardhme do vazhdojë. P.sh., një vrasës që kthehet prapë në burg pas vrasjes së parë, fantazon për të vazhdimisht edhe kur është i burgosur. Kif Olsen vriste sapo dilte nga burgu, qysh nga viti 1964, pastaj 1972-1973, më 1978 dhe deri më 1980-1981. Ai është dënuar bazuar vetëm në zbulimin e vrasjes së fundit, por pretendonte se kish kryer më tepër se 40 të vrasje tilla- thotë Ëoerthington 1993. Ai kryente vrasjen e radhës vetëm sa t’i rritej fantazia. Tod Bandi e quante këtë “kurb udhërrëfyese, sa më tepër vrasje kryente aq më mirë ndihet vrasësi serial”-sipas Holmes &De Bergerit 1988)

Sipas pohimeve të vetë vrasësve, ata mësojnë nga e kaluara duke u përmirësuar vazhdimisht në këtë akt. Ata nuk ndalen me miratimin e asaj që bëjnë, prandaj po mos parandalohet ai do vrasë herë pas here. Çdo vrasje e suksesshme gjallëron vrasësin, duke përforcuar dhe fuqizuar veprimin. ”Ai pritet të shtojë numrin e vrasjeve, me sa duket ai do të vrasë shpesh që të ruajnë ekuilibrin e vet. Fantazia e lartë dhe psikika e zhvilluar i siguron nxitjen e guximit dhe sulmeve më të shpeshta, ndonjëherë me një shpërfillje të plotë të rrezikut”- thotë Geberth 1990 f, 4)

Meqë çdo vrasje e fuqizon fantazinë, ajo vjen e rritet vazhdimisht, çka e bën të kërkojë gjithnjë e më shpesh të vrasë. Ndjenja e suksesit për të qenë i vetë vlerësuar buron vetëm nga vrasja. Të gjithë vrasësit serialë ndjekin këtë model, duke rritur shpeshtësinë e vrasjeve të tyre. Gjatë kësaj periudhe nuk ka forca të brendshme që mund ta ndalojnë veprimet e tyre. Psikologu Jack Annon thotë me siguri që:”e vetmja mënyrë që një vrasës serial të mundë të heqë dorë është përfshirja në një terapi të suksesshme psikologjike”. Por shkalla e suksesit nga përdorimi i terapisë psikologjike në thelb, ka qenë një hiç- për dy autorë të tjerë (Holmes dhe De Burger 1988).

Po mos zhvendoset (izolohet) nga shoqëria ai do vazhdojë të vrasë. I formësuar nga një keqfunksionim dhe mësim i gabuar që prej fëmijërisë, vrasësi serial mëson të mbështetet në fantazinë si një mekanizëm kopjues. Kjo teknikë formimi e shprehive të sjelljes nuk duket të ndryshojë nga ajo e alkoolistit që përdor pijen si mekanizëm kopjues. Dhe ashtu sikundër të droguarit që priren të bien në një spirale, deri sa gjithçka në jetën e tyre të përqendrohet rreth substancave narkotike, edhe jeta e vrasësit serial fillon të vërtitet rreth fantazisë, çka bëhet aq dominues sa që fantazia shndërrohet përfundimisht qendra e jetës së tij.

Dhe së fundi, ashtu si përdoruesit e heroinës që kanë nevojë për një dozë droge e cila mund t’i shtyjë të vjedhin, ashtu dhe detyrimet e vrasësit serial ndaj fantazisë e shtyjnë atë drejt vrasjes. Me pak fjalë: cikli serial i vrasjes nuk është i ndryshëm nga cikli i tërheqjeve të tjera. Kështu që rezultati përfundimtar i vrasjeve bëhet funksionale, ashtu sikundër dhe vjedhja nga drogmeni.

3. Psikologjia e kriminelit sadistito- seksual.

Çdo hetues që ka marrë në pyetje një viktimë të torturua, apo që ka investiguar në skenën e krimit për ndonjë vrasje të kësaj natyre, nuk ka për ta harruar kurrë atë lloj përvoje. Mizoria çnjerëzore shfaqet në shumë forma, por rrallë e gjen atë përtej ngurtësisë që shfaqet nga sadistët seksualë. Ky kapitull përshkruan veprimet që ndeshen aty, duke dalluar sadizmin seksual nga veprimet e tjera që përfshijnë aktet e një dhune mizore. Gjithashtu, përshkruhen disa nga tiparet më të zakonshme të krimeve sadisto-seksuale, duke sugjeruar dhe një numër mënyrash në përballjen e të akuzuarve me këtë lloj krimi.

3.1. Kuptimi psikologjik mbi sadizmin seksual.

Është një formë e qëndrueshme e të kënaqurit dhe eksitimit seksual, ndërkohë që objekti është duke vuajtur tmerrësisht shumë. Eksitimi seksual mund të ndodhë tek persona normalë, por tek sadisti është vuajtja e shkaktuar viktimës ajo që eksiton tjetrin seksualisht.

Nga një studim eksplorues po shkëpusim dëshirat e përshkruara nga dy sadistë, ku i pari shprehej:”..qëllimi im më i rëndësishëm ishte t’i shkaktoj asaj dhimbje, ngaqë nuk ka asnjë fuqi më të madhe ndaj tjetrit se sa ajo që shkakton dhimbje, pra ta detyrosh atë t’i nënshtrohet dhimbjes, pa qenë e aftë të vetëmbrohet. Kënaqësia që të jep dominimi i plotë i një personi tjetër është thelbi i fenomenit sadistik.”

Një tjetër e përshkruan situatën kështu:”…ajo përpëlitej nga dhimbja dhe mua kjo më pëlqente. Në ato momente unë isha duke kombinuar lartësinë time seksuale të përdhunimit me nivelin e frikës time, për të bërë një kombinim që tashmë është përtej çdo lloj shpjegimi…Unë isha gjallë për të vetmin qëllim, që të shkaktoja dhimbje dhe të merrja kënaqësi seksuale…unë isha duke shijuar dhimbjen po aq sa dhe seksin.”

Çdo deponim tjetër i bërë nga të akuzuarit për këtë vepër kriminale konfirmon se është vuajtja e viktimës dhe jo ndëshkimi fizik apo dhimbja psikologjike, ato që e nxitin seksualisht sadistin. Duke shkaktuar dhimbje, ai gjen një mënyrë për të krijuar vuajtje, dhe kështu arrin të përfitojë reagimet e kërkuara të bindjes, nënshtrimit, fyerjes, frikës dhe tmerrit..

Ka disa prova që duhen zbuluar gjatë hetimit që të përcaktojnë nëse krimi i kryer është sadizëm seksual apo jo. Çështjet më kritike në këtë mes janë nëse viktima ka vuajtur, nëse kjo vuajtje ishte e qëllimshme dhe nëse ajo e ka eksituar seksualisht personin që kryente veprën penale. Prandaj, si veprat seksuale dhe ato agresive, të shkaktuara ndaj një viktime të vdekur apo pa ndjenja, nuk është se janë doemos prova të sadizmit seksual, ngaqë në këto raste një viktimë e tillë nuk përjeton dhimbje. Kështu, dëmtimet e gjetura tek viktima, por të shkaktuara pas vdekjes, nuk tregojnë për sadizëm seksual.

Dhe përdhunuesi shkakton dhimbje tek viktima, por vetëm sadisti e përfshin vuajtjen si qëllim të aktit, qoftë ajo vuajtje fizike apo psikologjike, për të arritur eksitimin e vet. As shkalla e mizorisë së kriminelit, as koha e vuajtjes së viktimës nuk mund të jenë prova të sadizmit. Veprimet agresive të skajshme, ose ato që shkaktojnë vuajtje të mëdha, shpesh nuk kanë qëllime seksuale, madje as edhe gjatë sulmeve seksuale.

SSD (devianca sadiste seksuale) si gjithë sjelljet e tjera deviante seksuale kanë një spektër të gjerë. Sadistët mund të jenë dhe mes qytetarëve që u binden ligjeve, por fantazojnë dhe nuk veprojnë dhe nuk e realizojnë këtë fantazi me partneret e tyre. Një sadist do ndiqet penalisht vetëm kur kryen krim dhe jo thjeshtë se ka fantazi të kësaj natyre. Të gjitha aktet kriminale seksuale fillojnë me fantazi, por ndryshe nga ato normale, fantazia sadiste përqendrohet në dominim, kontroll, fyerje, dhimbje, dëmtim dhunë apo kombinim të tyre, si një mënyrë për të shkaktuar vuajtje. Ashtu siç ndryshojnë fantazitë mes sadistëve seksualë ashtu ndryshon dhe shkalla e dhunës së përdorur prej tyre.

Fantazia e përshkruar nga vetë personat e akuzuar paraqitet mjaft komplekse dhe përfshin skenarë të detajuar, metoda specifike për kapjen, kontrollin dhe lokalizimin, skenarë që duhet të ndiqen nga viktima, sekuenca aktesh seksuale dhe reagime të viktimës që dëshirohen nga krimineli. Sadistët në fjalë jetojnë mbi bazën e këtyre fantazive dhe shpesh përfshijnë viktima të shumëfishta e në disa raste edhe vetë partneren.

Ka dhe sadizëm ndaj simboleve. Disa njerëz shfaqin dëshirat e tyre seksuale ndaj objekteve të pajeta si kukulla, piktura dhe veshje ose dhe kufoma. Ashtu si në rastin e fantazisë, vuajtja në raste të tilla është e imagjinuar.

Kështu në një rast gjendet një kukull femër e varur në një dhomë urgjence të spitalit. Rreth qafës ishte lidhur një litar dhe krahët të lidhura nga pas, në sytë dhe veshët ishin ngulura gjilpëra me kokë, kish shenja të djegurash dhe nga goja i varej jashtë një copë pambuku. Në gjoks ishin vizatuar shenja të ngjashme me qepje plagësh. Mes këmbëve ishte bërë një prerje, ku rreth një vrime ishin ngjitur disa fije floku dhe ishte vendosur një laps.

Edhe pse besohet që sadistët seksuale janë mizorë edhe ndaj kafshëve nuk është përcaktuar nëse një mizori e tillë lidhet me sadizmin seksuale. Disa meshkuj të dhunshëm shfaqet të tillë edhe ndaj kafshëve që në fëmijëri, por kjo nuk shoqërohet me eksitim seksual. Pra, disa veprime sadiste ndaj kafshëve mund të reflektojë motive sadiste, agresive dhe joseksuale, ose mund të jenë sakrifica të kërkuara nga ritet fetare apo besimet delusive. Ai që eksitohet seksualisht nga vuajtjet e një kafshe është sadist seksual ose dhe zoofil (person që ka si objekt kënaqësie kafshët)

Tjetër çështje është ajo e viktimës. Sadizëm seksual mund të kryhet edh me partnerë konsensual ose të paguar. P.sh., prostitutat specializohen për nënshtrim ndaj klientëve sadistë. Natyra e veprimeve të tilla varion nga stimulimi i vuajtjes deri tek veprime që përfundojnë me dëmtime të rënda fizike të partneres. Pra kur ajo nuk ka dëshirë për akte seksuale, kthehet në viktimë nëse reziston, çka akti mund të përfundojë edhe me vdekje apo dëmtime të papritura fizike.

Ka dhe disa viktima të pajtueshme. Kështu, ka sadistë që parapëlqejnë viktimat që binden dhe bëjnë lëshime të vetëdijshme. P.sh., preferojnë ato viktima që krijojnë me dëshirë një marrëdhënie dhe madje përfshihen në marrëdhënie sadisto-mazohiste për një periudhë të gjatë. Këto janë gratë ose të dashurat e sadistëve që i nënshtrohen një abuzimi fizik, emocional dhe seksual për muaj apo vite të tëra, megjithëse marrëdhëniet mund të nisin normalisht. Në të tilla raste, sadisti arrin që në forma të ndryshime, t’ia ndryshojë sjelljen partneres, duke e bindur të pranojë gradualisht veprime deviante progresive. Ndoshta këtë e arrin nëpërmjet izolimit social dhe abuzimeve të vazhdueshëm, që u cënojnë rëndë imazhin për veten, deri sa ato të besojnë se e meritojnë një dënim të tillë nga “i dashuri” i tyre.

Kështu në një rast, një grua rreth të tridhjetave lajmëron policinë se i është nënshtruar një abuzimi fizik, emocional dhe seksual prej gati 18 muajsh. Në fillim ajo e shihte të dashurin si personin më të dashur dhe më të kuptueshëm që kish njohur ndonjëherë. Meqë dikur ajo kish përdorur me raste kokainë, pranoi kërkesën e tij për ta ripërdorur, me qëllim rritjen dhe përmirësimin e marrëdhënieve të tyre seksuale. Por praktikisht, gruaja fitoi vartësi ndaj këtij përdorimi dhe pas gjashtë muajsh ai filloi abuzime seksuale, që përfshinin marrëdhënie të detyruara anale, rrahje me kamzhik, shfrytëzim të dhimbshëm seksual, përdhunim nga meshkujt e tjerë, si dhe futje të objekteve të mëdha në rectum. Këto abuzime vazhduan për rreth 1 vit, para se ajo të bënte denoncim në polici.

Këto raste paraqesin probleme për hetimi dhe prokurorinë, ngaqë duket se abuzimi kryhet me dëshirë dhe me aprovimin e plotë të viktimës. Megjithatë, transformimi i partnerit vulnerabël në një viktimë të pajtueshme / të nënshtruar i ngjan mënyrës se si burrat e tjerë abuzivë frikësojnë dhe kontrollojnë gratë e tyre, që ato të vazhdojnë të durojnë të qëndrojnë me ta.

3.2. Forma sjellje që ngatërrohen me sadizimin seksual

Shumë krime përfshijnë vuajtje të qëllimshme fizike dhe psikologjike. Për të evituar keqinterpretimet, hetuesit duhet të dallojnë ato forma sjellje që shfaqen si sadisto - seksuale, por në fakt kanë motive dhe kontekste të ndryshëm..

Kështu, duhet dalluar çrregullimet sadiste të personalitetit. Persona të tilla zakonisht shfaqin sjellje kërkuese, mizore dhe agresive, si në situata sociale ashtu dhe në ato punuese. Në pjesën më të madhe të kohës ata shfaqen të tillë edhe ndaj vartësve, duke u prirur të vendosin marrëdhënie sundimi ndaj vartësve dhe respekt e simpati të ekzagjeruar për eprorët. Ata joshen mjaft nga dhuna, ndjejnë kënaqësi kur kërkojnë, fyejnë dhe frikësojnë të tjerët, mund të kënaqen deri me faktin që u shkaktojnë abuzim fizik e psikik atyre. Në këtë kontekst, qëllimi i tyre është sjellja dhe jo eksitimi.

Një rast: “Gruaja e la burrin për shkak të abuzimeve verbale, kontrollit të marrëdhënieve ndaj saj dhe pjesëtarëve të familjes, sjelljeve frikësuese dhe shpërthimeve të dhunshme të zemërimit, kur ai ishte i dehur. Me dëshirën për t’u hakmarrë nga ndarja, ai e tërheq në apartament me pretekstin për të ndarë ato që zotëronin së bashku. Më pas, u përpoq ta lidhte tek shtrati, ku kishte vendosur dhe mjetet e ndryshme të torturës. Në hetuesi, ai tregoi dhe planin që kishte bërë për ta vrarë, duke e goditur vazhdimisht. Në fakt, ajo arriti ta joshte dhe ta bindte se donte të kthehej sërisht, por ndërkohë duhej të kërkonte ndihmë mjekësore, çka i mundësoi asaj të realizonte arrestimin.

Burri nuk kish ndonjë histori devijimesh dhe shkelje seksuale, po ashtu as ndonjë shenjë sadizimi seksual, nuk u vu re gjatë ekzaminimit mjekësor. Ai mohoi ndonjë eksitim emocional si pasojë e vuajtjes që po i shkaktonte gruas që e braktisi, apo prezencën e ndonjë lloj fantazie sadiste. Edhe pse mundet që burri të ketë qenë sadisto-sekual, ai e tregoi këtë tendencë vetëm kur e sulmoi gruan e tij. Mungesa e provave që tregojnë eksitim seksual ndaj vuajtjes e rrëzuan opsionin e kësaj diagnoze.

Janë dhe rastet E mizorive gjatë kryerjes së krimit. Por ndonëse shumë krime përmbajnë elemente mizorie, veprimet nuk janë medoemos me natyrë sadist.

Një rast ilustrimi: dy burra të arratisur nga burgu rrëmbyen një çift dhe i çuan në një zonë të izoluar. Pasi përdhunuan gruan, në mënyrë të vazhdueshme, i rrahën rëndë të dy, i mbyllën në një bagazh makine dhe i vunë zjarrin asaj, duke i lënë të digjeshin brenda. Edhe pse ata shkaktuan me qëllim vuajtje fizike dhe psikologjike tek viktimat, ata nuk kishin asnjë tregues për eksitim seksual. Vërtet i rrahën pas përdhunimit, por më pas u larguan, ndërsa viktimat thërrisnin për mëshirë. Sadisti seksual do ishte stimuluar seksualisht nga vuajtjet e viktimës dhe do kish qëndruar deri sa vuajtja të kish marrë fund.

Sjelljet sadiset seksuale duhen dalluar edhe nga sjelljet patologjike në grup. E ilustrojmë me një rast. “Një grup adoleshentësh sulmuan një nënë që po ecte në lagjen e saj. e tërheqin në një vend të fshehtë, e goditën disa herë me një shufër të gjatë hekuri, duke i shkaktuar vdekjen. Disa prej sulmuesve ishin shokë me fëmijët e saj. Me sa duket, pjesmarrësit në këtë sulm u përpoqën t’u tregonin të tjerëve veten e tyre, forcën dhe agresivitetin ndaj të rriturve, duke përdorur dhunën.

Janë dhe mizoritë e ligjëruara. Historia është mbushur me raste mbretërimi të terrori, ku institucionet e fuqishme sanksiononin sjellje ekstremisht agresive. Kështu ka ndodhur me përdhunimet dhe plaçkitjet e popullatës së thjeshtë gjatë kryqëzatave mesjetare, ose ekzekutimit të grave gjatë “gjuetisë së shtrigave të Salemit” në kolonitë amerikane. Edhe ne shek 20 shënohet një nga ngjarjet më të mëdha e më të rënda të mizorisë njerëzore, pikërisht ajo e milionave viktima të nazizmit.

Një rast ilustrimi: “Komandanti Koch që drejtonte kampin e përqendrimit të Bukenvaldit dënoi një burrë që u përpoq të arratisej duke e future në një kuti shumë të vogël druri, ku mezi sa mund të lëvizte. Më pas dha urdhër të nguleshin gozhdë në faqet e kutisë, që i dënuari të mos kish mundësi të lëvizte fare nga dhimbjet e shpinës. Ai u mbajt për dy ditë e tre net në publik, pa ngrënë dhe pa pirë, deri sa zëri i tij nuk i ngjante më një qenie njerëzore. Në të njëjtën formë, sadisto-seksualët priren të kryejnë po këto lloj veprimesh, por praktika e mësipërme është e justifikuar politikisht dhe të bazuar në përkatësinë racore.

Është mizoria e motivuar nga hakmarrja. Përgjithësisht mizoria është e dukshme gjatë veprimeve të frymëzuara nga dëshirat obsesive për hakmarrje ndaj gabimeve reale ose imagjinare.

Një rast ilustrimi:”Një fizikan u martua me një prezantuese spektakli dhe filloi të mendonte se ajo e tradhtonte, megjithëse nuk kish asnjë lloj fakti. Kështu obsesioni i tejkaloi logjikën, duke vendosur se asnjë burrë nuk mund t’ia merrte. Pasi e rrahu me kamzhik të lidhur pas një tavoline, i hodhi acid sulfurik në fytyrë dhe trup. Ajo mbijetoi për 84 ditë në agoni para se të vdiste nga dhimbjet. Në këtë rast i shoqi desh ta dënonte duke mundësuar që ajo mos ishte e dëshiruar për asnjë burrë tjetër. Ky veprim nuk dukej se e kënaqte seksualisht, pra nuk kemi veprim sadisto-seksual

Janë dhe mizoritë investigative, dhe fjala është për tortura gjatë marrjes së pyetje që mund të shoqërohen me eksitim seksual, por në disa raste mund të mos interpretohen si sadisto-seksuale.

Një rast ilustrimi “Një agjent ishte kapur jashtë shtetit dhe ishte torturuar në mënyrë të vazhdueshëm fizikisht, duke u rrahur me shkop dhe shok elektrik në gjithë pjesët e trupit dhe në organet gjenitale. Viktima ishte torturuar në mënyrë të tillë për të nxjerrë informacion që lidhej me veprimtarinë e qeverisë së tij dhe jo për të arritur ndonjë kënaqësi seksuale”

Ka dhe gjykime pas vdekjes që shpesh, gabimisht, cilësohen si sadizëm seksual. Por në shumicën e rasteve fajtori e vret viktimën me shpejtësi, duke mos zgjatur shumë vuajtjet e saj, gjë që përbën një sjellje krejt ndryshe nga ajo që po studiojmë.

Një rast ilustrativ “Nja baba e rreh vajzën e tij të rritur me një objekt të rëndë që i shkaktoi vdekje. Pas vdekjes u përpoq ta zhvendoste trupin. Ditën që u arrestua bleu një procesor ushqimi dhe hetuesit gjetën pjesë të trupit të saj në kuzhinë, në tenxhere, furrë dhe në frigorifer. Burri në fjalë kish vrarë të bijën për vetëmbrojtje, por dhe nga frustrimi që ndjente për shkak të sjelljeve të saj të çrregullta dhe ashpërsisë së të bijës, rrjedhojë e një sëmundje mendore kronike. Pra veprimi nuk dukej të kish ndonjë qëllim kënaqje seksuale, duke e parë vajzën e vet të vuante.

3.3. Gjetjet e një studimi për sadizmin seksual.

Në këtë studiuam shqyrtuan 30 raste meshkujsh sadistë, 22 prej të cilëve ishin përgjegjës së paku për 187 vrasje. Burimet e informacionit për studimin vinin nga raportet policore, nga fotografimet e skenave të krimit, dëshmitë e familjarëve të viktimave, konfiskimet, raportet psikiatrike, transkriptimet gjyqësore, raportet para dënimeve dhe regjistrimet e kohës së burgut. Gjithashtu u përdorën dhe prova të siguruara nga vetë fajtorët, si ditar, fotografi, skica, video, kalendarë dhe letra. Këto materiale që përmblidhnin fantazinë e tyre hapën disa dritare mbi mënyrën e të menduarit dhe të jetuarit për këtë kategori personash. Po kështu, u intervistuan dhe pesë nga 30 fajtorët, ku ata u shprehën më pak për dëshirat e tyre seksuale se sa ishin shprehur nëpër shkrime apo kasetat për krimet e kryera.

Secili nga të 30 fajtorët rezultoi t’i kish torturuar viktimat me qëllim, metodat kryesore e të cilave ishin përdorimi i mjeteve të forta si çekiç, pinca dhe goditje elektrike, por dhe veprime të tilla si kafshim, prerje, asfiksim deri në pikën e humbjes së ndjenjave. Disa përdorin mjete të posaçme torture në mënyrë të përsëritur, gjë që e bën atë mjet t’i përkiste specifikisht një personi. Por mungesa e një elementi të caktuar në krim nuk përjashtonte mundësinë e një krimineli serial. Ai mund të ishte duke eksperimentuar me teknika të ndryshme, në kërkim të një skenari perfekt me qëllimin e vetëm për të çorientuar policinë hetimore.

Nga 30 sadisto-seksualët e studiuar doli që ata aplikonin edhe vuajtjet psikologjike tek viktimat. Detyrimi duke mbajtur peng dhe me sy lidhur viktimën e rrëmbyer, përmbante dhe në fakt konsiderohej, si vuajtje psikologjike edhe pse mund të mos kishte dhimbje fizike. Taktika të tjera ishin kërcënimi apo forma të tjera të abuzimeve verbale, si p.sh., detyrimi i viktimës të lutej apo të përshkruante aktet seksuale, përshkrimi me detaje i viktimës se çfarë synonin dhe ç‘i priste, e detyronin atë të zgjidhte midis vdekjes dhe skllavërisë, apo të zgjidhte me cilin mjet të vdiste.

Disa tipare të sadistëve të studiuar ishin: të qenit të gjinisë mashkullore, vetëm njeri ishte i bardhë, më pak se gjysma e tyre kishin arsim të lartë, gjysma përdornin alkool apo droga të tjera, 1/3 kishin bërë ushtrinë, ndërsa 43% në periudhën e fajit kishin qenë dhe të martuar. Devijimet seksuale më shpesh lidheshin me anomalit e tjera seksuale dhe studimi konfirmoi këtë gjë. 43% e meshkujve ishin përfshirë në aktivitete seksuale si të rritur, 20% ishin transvertitë dhe 20% kishin kryer dhe krime të tjera seksuale, si p.sh., vojerizma, thirrje telefonike dhe ekspozime të turpshme.

Një rast ilustrimi: “Një i tillë adoleshent shkonte nëpër shtëpitë e lagjes dhe masturbohej ndërsa shihet gratë e lagjes që zhvisheshin ose bënin seks. Në shtëpi ai gjithashtu masturbonte shpesh me fantazitë, duke rikujtuar ato që kish parë. Si djalosh i rritur bënte telefonata të turpshme, gjë që e çoi në arrestimin e parë kur kërkoni të takonte një prej viktimave të tij, e cila lajmëroi policinë. Më pas ekspozonte veten tek disa viktima të tjera, gjë që e bënte, siç e shpjegon dhe vetë, për t’u shkaktuar stres dhe frikë të dukshme. Ai ndiqte femrat që kishin bërë pazar dhe ktheheshin në shtëpi për të parë nëse ishte mundësia të futej në shtëpitë e tyre.

Në përdhunimin e parë përdori armë të rastit, por më pas, merrte me vete një “kuti mjetesh përdhunimi” që përbëhej nga ngjitëse, pranga, copa të prera litari dhe një pistoletë e kalibrit 45mm. Kështu, progresivisht po bëhej i dhunshëm në sulmet e tij seksuale, duke torturuar viktimat me rrahje të vazhdueshme, djegie dhe tërheqje të gjoksit. Dhuna arriti atë pikë sa një nga viktimat humbi të dy gjinjtë nga goditjet e vazhdueshme me grusht. Ai përdhunoi me dhunë më shumë se 50 gra dhe ishte duke kryer një vrasje në momentin që u arrestua. Historia e një aktiviteti të tillë është e zakonshme tek personat që kryejnë krime seksuale të çdo lloji. Por është e pavërtetë që personat e përfshirë në këtë lloj krimi nuk kanë prirje ndaj dhunës.

Nga studimi dolën disa karakteristika të krimeve që kryhen nga sadisto-seksualët. Ato dallojnë për planifikim të kujdesshëm, çka do kohë të konsiderueshme dhe përpjekje të mëdha. Kapja e viktimës, zgjidhje dhe përgatitja e mjeteve apo mënyrave të shkaktimit të vuajtjes, shpesh kërkojnë vëmendje të madhe. Shumica e të studiuarve përdornin pretekste apo justifikime për të realizuar kontaktin e parë me viktimën. Ai kërkonte apo ofronte ndihmë, pretendonte se ishte oficer policie, u përgjigjet disa lajmërimeve të caktuara, i takonte viktimat në një vend të izoluar, apo përpiqej të fitonte besimin e tyre.

Në shumicën e rasteve viktima çohej në një vend të paracaktuar, që ofronte vetmi dhe siguri për sadistin, si dhe mundësi shumë të pakta për viktimën që të largohej apo të shpëtonte. Këto vende mund të ishin banesa të kriminelit, pyje të izoluar, apo ndërtesa të krijuar enkas për këtë qëllim.

Një rast ilustrimi”Një i bardhë hyri në një agjenci të respektuar modelimi dhe u prezantua sikur filmonte një dokumentar mbi përdorimin e drogës tek adoleshentët. Ai u përpoq të punësonte dy vajza të reja nga agjencia dhe dy kryeinfermiere të moshuara që t’i shoqëronin ato si mbikëqyrëse. I çoi tek kamioni nën presionin e armës, i lidhi gratë në një arkë druri, që e kish ndërtuar enkas në kamion. Aty kish vendosur krevat dhe disa dyshekë, me qëllim që të mbyste çdo lloj zhurme. Pasi vrau dy të moshuarat, i futi në qese plastike për plehra, ndërsa vajzat i terrorizoi për më shumë se dy ditë, para se ato të shpëtonin.

Nga studimi doli që 77% e sadistëve i lidhnin viktimat me materiale të prodhuara nga vetë atë, për të përfituar kënaqësi seksuale. Ata lidhjet i bënin me shumë kujdes, si ato simetriket apo duke i lidhur në pozicione të ndryshme. Rreth 60% të tyre mbaheshin të rrëmbyera për më shumë se 24 orë. Aktivitet seksual më i zakonshëm i tyre ishte përdhunimi anal (tek 22 prej tyre), i pasuar nga ai oral, përdhunimi vaginal dhe penetrimi i objekteve të jashtëm, (2/3 e tyre kishin ushtruar të paktën tre nga këto katër trajta).

Po kështu 60% e tyre i rrihnin viktimat e tyre, 22 sadistë kishin vrarë gjithsej 187 viktima, ndërsa 17 prej tyre kishin vrarë tre ose më shumë viktima. Mënyrat e vrasjes ishin të ndryshme, disa zgjidhnin viktima vetëm të racës së bardhë, ndërsa 83% e viktimave ishin të huaja, të panjohura për fajtorët. Në pjesën më të madhe zgjidheshin viktima femra, 25% e tyre sulmonin vetëm meshkuj, 16% vetëm fëmijë dhe 26% sulmonin fëmijët dhe të rriturit.

Nga studimi doli që fajtorët kujtonin fakte të shumta kriminale, më shumë se gjysma e tyre i regjistronin krimet, duke mbajtur kalendarë, harta, ditar, vizatime, letra, shënime, foto, video, si dhe lajmet ne media për krimet e tyre. Shumica i mbanin këto evidenca të fshehura në shtëpi, në zyrë, makinë apo mjedise me qira, 12% e tyre merrnin dhe ruanin objektet personale të viktimave, si patenta, bizhuteri, veshje dhe fotografi, që mbaheshin si trofe të krimeve. Por askush nuk kish mbajtur pjesë të trupit të viktimës, megjithëse disa i mbanin përkohësisht ose përgjithnjë trupat e tyre të plotë.

3.4. Intervistimi i sadisto-seksualëve,

Këta janë mjeshtra të manipulimit, prandaj hetuesi duhet të përgatitet me kujdes para se të intervistojë ata. Ai duhet të njohë të dyshuarin me imtësi dhe të jetë i vetëdijshëm për pikat e forta e të dobëta të tyre. Intervista e parakohshme shpesh dështon. Por, pavarsisht shfaqjeve të sofistikuara, ata priren të japin pëlqimin për t’u intervistuar. Shpesh kanë një imazh të ekzagjeruar për veten, duke e konsideruar atë si superiore ndaj policit. Besojnë se nuk kanë asnjë lloj rreziku nëse publikojnë informacion dëmtues për veten e tyre. Madje ata presin të mësojnë më shumë informacion nga policët se sa të sjellin gjatë intervistës. Kështu, nga pyetjet që u bëhen, ata shpreson të përcaktojnë sa di hetuesi dhe ku është gjendja aktuale e hetimit.

Intervistuesi duhet të jetë një hetues me përvojë, mundësisht më i moshuar se i dyshuari dhe superior në forcën fizike, personalitet dhe inteligjencë. Ai duhet të ketë besim në veten, të jetë sa më i çtensionuar mendërisht e shpirtërisht, së paku të duket po aq i qetë sa dhe sadisti. Kjo d.m.th., që çdo ndjenjë personale ndaj krimit apo ndaj të dyshuarit duhet kontrolluar në momentin e intervistës. Ai nuk ka pse të përpiqet për të zënë miqësi me të dyshuarin, sepse kjo mund të shkaktojë humbje respekti për të, apo t’i japë të dyshuarit mundësinë e manipulimit të bisedës. Ai duhet të mbajë qëndrim zyrtar dhe profesional me të.

Megjithëse këta lloj fajtorësh e parapëlqejnë vëmendjen, prandaj intervistuesi duhet të përgatitet për një intervistë të gjatë e të lodhshme. Pyetjet duhen menduar që më parë dhe të strukturohen në mënyrë që të shmanget linja e pyetjeve që mund të marrin vetëm përgjigjen “jo”. P.sh., më shumë se ta pyesë të dyshuarin, nëse atij i pëlqen të torturojë gratë, më e vlefshme do ishte të pyetej rreth mjeteve që parapëlqente për t’i torturuar ato. Pyetja e bërë në këtë mënyrë pasqyron njohuritë e hetuesit, duke mos i dhënë informacion shtesë të dyshuarit dhe mund të lehtësojnë procesin hetimor.

Si përfundim, fajtorët e kësaj kategorie përgatisin dhe planifikojnë me kujdes krimet e tyre. Dëmi që sjellin është po kaq shkatërrues sa dhe teknikat që përdorin janë të stërholluara. Prandaj personat që synojnë t’i arrestojnë (policët apo prokurorët) duhet të kenë instinkte mjaft të zhvilluara, njohuri të gjera dhe burime të sofistikuara për marrjen E të dhënave. Këta tipa kanë aftësi të të “mbushin mendjen” se janë persona normalë. Ata racionalizojnë veprimet e tyre pa shfaqur asnjë ndjenjë faji ose pendimi, si dhe nuk ndjejnë aspak mëshirë. e konsiderojnë veten si superiorë në shoqëri, në përgjithësi, dhe ndaj ligjit në veçanti. Dhe ndërsa duket ta pranojnë dhe t’i binden autoritetit policor, nuk e respektojnë fare atë.

Bashkëshortet apo të dashurat e sadistëve –seksualë mund të jenë një burim i mirë informacioni, mbasi në mjaft raste ata i detyrojnë ato të pranojnë atë që ndodh. Megjithatë, edhe për shkak të turpit që mund të ndjejnë, si rrjedhojë e akteve seksuale të përfshira, viktima të tilla përgjithësisht ngurojnë të japin informacion për efekt hetimi të këtij lloj aktiviteti kriminal.

4. Psikologjia ligjore për terrorizmin social.

Terrorizmi është në nga problemet më të ndeshura sot, ndërsa terroristi shihet si gogol, i frikshëm, shumë i rrezikshëm dhe i paparashikueshëm. Për të viktimat nuk kanë identitet dhe asnjë rëndësi, mjafton të jenë në vendin dhe kohën e dëshiruar. Por ç’do lloj imazhi të vjen ndër mend kur mendon për një të tillë? Shumë njerëz do mendonin për dikë që sulmon me armë dhe bomba njerëzit, ngaqë ndihet i tradhtuar nga dikush apo diçka. Për këtë arsye ai sulmon këdo, madje dhe të pafajshëm, për të marrë territorin apo vlerësimin që beson se të tjerët ia detyrojnë atij si përfaqësues i një kauze. Një gjë e tillë është terrorizëm politik, që motivohet nga shpirtra të vuajtur që shkakton zemërim dhe urrejtje.

Por në botë ka edhe një kategori grash e burrash që janë terroristë në një kuptim më delikat. Ata nuk luftojnë me armë dhe bomba por luftojnë me mosbindje sociale. Ata nuk luftojnë kundër armiqve realë e të vërtetë, por luftojnë kundër plagëve të vjetra psikologjike, që nga tradhtitë e fëmijërisë së hershme. Pra nuk është dhe aq padrejtësia politike që i lëndon këta njerëz, por mashtrimi intelektual dhe emocional. Dëmet e shkaktuara nga këto mashtrime, nëse nuk mbyllen ose riparohen siç duhet dhe në kohë, mund të projektojnë një ashpërsi të fshehtë e të mprehtë për këtë botë. Një ashpërsi shkatërruese, duke u sjellë si shpirtra të vuajtur që tërheqin këmbëzën e një arme.

Imagjinoni një fëmijë të vogël që rritet në një familje me një baba të ftohtë, të ashpër dhe autokratik. Fëmija është i etur për ngrohtësi, pra edhe për një baba që ta mësojë për botën dhe që të pyesë vazhdimisht rreth mistereve të kësaj bote. Ai është i etur për një baba të dhembshur, që do t’i mësojë atij për dhimbjet dhe vuajtjet, që do t’i duhen të mësuar kur të ketë nevojë.

Por në realit, babai i tij e “le pas dore”, ai mundet që edhe të abuzojë fizikisht, emocionalisht apo ndoshta dhe seksualisht. Ai mund të jetë i alkoolizuar, apo aq i shqetësuar pas punës sa që nuk e vë re fare familjen. Dhe ndërsa, në jetën publike ai mund të shfaqet si një mbështetje e fortë e komunitetit, si një njeri i madh dhe fisnik, por në familje është veçse një mashtrues.

Me kalimin e viteve, fëmija rritet dhe në mënyrë të pandërgjegjshme formaton jetën e vet për t’u shfaqur në këtë botë të mbushur plot me “mashtruese”. Ai do të kërkojë kontradikta në traditën e vlerësimit, ai do t’i thotë kujtdo që e dëgjon se idealet që i mbajnë gjallë janë vetëm “mite”. Ai do të qeshë dhe tallet me rregullat dhe disiplinën, ndërsa do të kënaqet me mosbindjen. Ai do ta sulmojë gjithë hipokrizinë e kësaj bote me anë të një hakmarrje që drejtohen në mënyrë të pandërgjegjshme ndaj babait të tij. Dhe këtë do e bëjë për të shkatërruar institucionet e shoqërisë, të ulë sa më poshtë statusin publik të babait të tij dhe ta çojë atë deri në rrënim total. Nëpërmjet kësaj urrejtje të verbër, gjithçka që ai dëshiron është vetëm që babai ta dojë atë.

Zhak Lakan (Jacques Lacan), një psikoanalist francez, vëren se në konceptin psikologjik fjala “social” në të vërtetë është një mashtrim. Me gjithë kuptimet që i atribuojmë krijimtarisë njerëzore, duke përfshirë dhe gjuhën, nuk ka asnjë vlerë reale as pas vetë këtij koncepti. Madje sipas këtij autori “nuk ka asnjë njeri për tjetrin”. Me këtë ai nënkupton që nuk ka asnjë kuptim absolut që autorizon kuptimin njerëzor si të tillë.

Interesant është dhe përshkrimi i Biblës, i cili në thelb thotë të njëjtën gjë, kur tregon historinë për përgjigjen e Zotit drejtuar kafshëve të ndryshme të egra dhe zogjve të shumtë që kishin shkuar tek Ai, për ta pyetur si do i quante. Në fakt Zoti nuk u vuri ndonjë emër kafshëve, ai thjeshtë u tha ”çfarëdo lloj emri që do u verë njeriu do të jetë dhe emri juaj” (Gjeneza 2:19-20). Pra vetë Zoti i dha njeriut lirinë për të krijuar një gjuhë, një gjuhë të garantuar nga shqiptimi i vet atij.

Bota na ofron vetveten me një pamje të plotë, por nuk ka asgjë për të parë, përveçse një njeri që e quan veten “perandor”, përmallë kësaj bote lakuriq. Psikologjia na mëson që jo vetëm bota jonë sociale është “abuzive”, por është e pamundur të dallojmë e të kapërcejmë dhimbjet që ndjejmë si fëmijë kur përballemi me mashtrimin e kësaj bote. Kështu që sugjerimi i saj shkencor është që më mirë të flasim për këto plagë të fëmijërisë se sa t’i mbajmë ato si sekrete të errëta të fshehura në vetë vete. Psikologjia na mëson gjithashtu të largojmë zemërimin dhe urrejtjen, duke treguar mirëkuptim, dhembshuri e dashuri për këto sekrete të “zhytura” në pavetëdije, me shpresën e kotë që t’i mbyllim ose t’i vrasim ato. Nëse këto sekrete nuk “zbuten” do bëhen armiqësore të pa ndërgjegjes sonë, ndërsa ne do bëhemi terroristë në një betejë plotë vuajtje kundër dhimbjes sonë.

A ka ndonjë gjë që nuk është abuzive në këtë mes? Psikologjia nuk mund ta thotë këtë, por ka një kufi të përcaktuar qartë: besimi mund të kapërcehet në kufijtë e psikologjikes sepse mund të zhvendoset edhe në drejtime të tjera. Kështu në vend të një terrorizmi psikologjik që përshkruam më sipër, ka mundësi që subjekti me fëmijëri problematike të ndërmarrë akte të sinqerta bamirësie, si dhe çdo veprim që vërtet synon ndryshime pozitive sociale. Ai, gjithashtu, mund të motivohet nga dashuria dhe devocioni altruist.

Por duhet një zgjuarsi e konsiderueshme, duhen dhe njohuri psikologjike, për të ditur se kur personi ka nevojë për krenari dhe ka “grumbullime fëmijërore” të mbledhura si shqetësime social. Dhe është jo vetëm turp, por dhe e pakuptimtë që shumë njerëz, madje dhe fetarë, nuk kanë marrë seriozisht mësimet e psikologjisë së dashurisë, për t’u lutur edhe për armiqtë e tyre. Por më tepër që sa më shumë t’i urrejnë apo të urrehen aq më tepër bëhen terroristë të komunitetit të tyre.

Përgatiti:Flori Bruqi